دنیای پر رمز و راز من

زیست شناسی

خزندگان غول پیکر




خزندگان بزرگ میلیونها سال بر کره زمین تسلط داشتند.اولین جانوران مهره دار که بر روی زمین زندگی و تولید مثل کرده اند خزندگان بودند آنها بیش از 300 میلیون سال پیش از دوزیستان تکامل یافتند و بین 65 تا 250 میلیون سال پیش بر روی زمین وجود داشتند خزندگان شامل پلی کزاروس(باله بادبانی) پتروزاروس پرنده پلی زیوزاروس شناگر و دیگر دایناسورهای معروفند. امروزه تعداد بازماندگان آنها بسیار کم شده است و این غول پیکرها حتی برای ادامه حیات باید تلاش کنند به عنوان نمونه تمساحها مرکب از سه خانواده بودند که فقط گونه ای از آنها باقی مانده و تعداد زیادی از بین رفته اند. بزرگترین نوع آن تمساح آب شور است که درازایش به 30/4 متر میرسد از بین انواع بی شمار سوسمارهای زنده فقط شش تا غول پیکر هستند و درازای آنها از 8/1 متر تجاوز می کند. بزرگترین آنها اژدهای کومودو است که فقط در چند جزیره اندونزی بسر می برد این جزایر به فاصله چند صد کیلومتر در شرق جاوه قرار دارند گونه ای از تمساحها و سوسمارها در ایران وجود دارند که در نواحی بلوچستان و سواحل دریای عمان بسر می برند. در حدود 200 نوع لاک پشت هنوز وجود دارد ولی انواع واقعاً بزرگ این حیوان که 227 کیلو وزن دارد فقط در جزایر گالاپاگوس و در چند جزیره اقیانوس هند یافت می شوند.

img/daneshnameh_up/0/07/Khazande1.jpg


اولین جانوران پرنده دارای ستون فقرات پتروزاروس ها بودند نام آنها به معنی مارمولک بالدار است پتروزاروس ها برای اولین بار حدود 200 میلیون سال پیش بر روی زمین ظاهر شدند آنها در آسمان جولان می دادند تا اینکه حدود 65 میلیون سال پیش منقرض شدند برخی از پتروزاروس ها با تکان دادن بالهایشان پرواز می کردند و برخی دیگر با رفتن به ارتفاعات و سر خوردن بر روی جریان هوا این کار را می کردند.

از بین رفتن انواع موجودات دلایل زیادی دارد ولی در مورد لاک پشت و تمساح، انسان مسئول واقعی آن است از اوایل قرن 17 تا سالهای 1930 و 1940 دزدان دریایی و ماهیگیران و شکارگران صدها هزار لاک پشت های گالاپاگوس رابه علت گوشت و روغن آنها کشتند. شکار این حیوانات تنبل و بی حال راه حل خوبی برای مسئله گوشت ازه بود زیرا بدون هیچ زحمتی می توان آنها را یک سال یا بیشتر در روی کشتی زنده نگاه داشت دزد دریایی پیری در سال 1697 نوشت آنها بسیار بزرگ و چاق اند و به اندازه ای خوش طعم هستند که مزه هیچ جوجه ای به پای آنها نمی رسد وقتی که پای دیگر حیوانات همزمان با انسان به این جزیره ها رسید مسئله نابودی لاک پشتها تسریع شد خوکها تخمهای لاک پشت را می بلعیدند گربه سگ و موش بچه ها و نوزادان را می خورند بز و الاغ و گاو از لحاظ مواد غذایی با لاک پشت رقابت می کردند.

امروزه لاک پشتهای گالاپاگوس فقط در دو جزیره زندگی می کنند در صورتی که در گذشته آنها در ده جزیره رشد و تکامل یافته بودند ولی با وجود این به نظر می رسد که‌ آینده بهتری در پیش دارند اکنون این حیوانات در محل زندگی خود مورد حمایت قانن قرار گرفته اند و به حال اسارت در ایستگاه چارلز داروین پرورش می یابند و از آنها مراقبت به عمل می آید. این ایستگاه به نام چارلز داروین طبیعی دان انگلیسی که در سال 1835 لاک پشت ها را مورد مطالعه قرار داد نامگذاری شده است به نظر می رسد که بشر منابع مالی خود را در زنده نگهداشتن لاک پشت کشف کرده است زیرا در حال حاضر هر ساله هزاران جهانگرد به جزایر گالاپاگوس مسافرت می کنند تا این حیوانات غول پیکر بی نظیر را مشاهده کنند. طول عمر لاک پشتها ظاهراً در بقایشان نقشی داشته است(لاک پشتی در حال اسارت حدود 177 سال زندگی کرد) عمر آنها از بعضی از دشمنانشان بیشتر بوده است. مثلاً‌ بز در بعضی از این جزایر به کلی از بین رفته است.

تمساحها نیز از تجاوز انسان ها در امان نبوده اند. کشاورزان خشمگین تمساحها را بی رحمانه قتل عام می کردند. چون این حیوانات در صورت به دست آوردن فرصت به حیوانات اهلی حمله می کردند با وجودی که فقط چند نوع از آنها واقعاً آدمخوار هستند ولی حملات تصادفی آنها به انسانهای بی مبالات از زمانهای قدیم مورد بحث و گفتگو بوده است جانور شناسی اخیراً‌ گزارش داده که در کشورش یعنی در سری لانکا تمساحها در مدت 25 سال 53 نفر را کشتند و خوردند.

یکی از خزندگان بزرگ موسوم به اژدهای کومودو که بیش از 3 متر درازا و 68 کیلو گرم وزن دارد ظاهراً خطری از جانب انسان احساس نمی کند در واقع از سال 1912 که دانشمندان به وجود این حیوان غول پیکر در چهار جزیره سوندا در اندونزی پی بردند مورد حمایت قانون قرار گرفته است.

اگراژدهای کومودو دشمنی داشته باشد در واقع همنوع خود اوست این حیوان بزرگترین گوشتخوار این جزیره است و بدون رقیب در اپراطوری خود فرمانروایی می کند. این اژدها تا حدی از لاشه تغذیه می کند ولی تقریباً هر چیز متحرکی را می خورد. ملخ و موش پرندگان بز خوک وحشی کره حیوانات آهو و حتی بوفالو رانیز شکار کرده و می خورد اژدهای کومودو در حین خوردن طعمه خود منظره واقعاً‌ ترسناکی به وجود می آورد اخیراً‌ دیده شده شد که اژدهای ماده ای به وزن 50 کیلو یک خوک وحشی 41 کیلویی را در مدت 17 دقیقه بلعید دندانهای تیز و اره مانند و چنگالهای تیغ گونه اش و اعضای نیرومند حیوان بخوبی از عهده این کار بر می آیند. او خود را بر روی بوفالوی بزرگ و نیرومند می اندازد و زرد پی آسیب پذیر او را قطع می کند و بعد به سرعت شکم حیوان درمانده را می درد. تمساح همنوع خود را نیز شکار می کند و می خورد و به همین علت است که تعداد آنها از حدود 5000 تا تجاوز نکرده است.
img/daneshnameh_up/8/80/Khazande2.jpg


ززمانی که اژدهای کومودو از تخم بیرون می اید درازای آن فقط 45 ساتیمتر است برای اینکه توسط اژدهای بزرگ خورده نشود یک سال بالای درختان بسر می برد و از تخم پرندگان و حیوانات کوچک از قبیل مارمولک و مار و حشرات تغذیه می کند اژدهای جوان گاهی از درختان بالا می رود ولی آنهایی که به حد بلوغ رسیده اند خیلی سنگینند اژدها تا زمانی که یک ساله نشده است و طول آن به یک متر نرسیده است جرات نمی کند که در روی زمین به بزرگترها بپیوندد اژدها سریع رشد می کند و در چند سال درازای آن به حدود 2 متر می رسد در این مرحله توسعه بدن و دمش کم کم شکل اژدهای بالغ را به خود می گیرد یعنی سرش پهن و بزرگ دمش نسبتاً کوتاه و کلفت می شود. زبانش مانند زبان مار دراز و دو شاخه است. حس بویایی اژدها بسیار است و بوی مردار را از فاصله 9 کیلومتری تشخیص می دهد تندتر از آنچه باید برود نمیرود، ولی سرعتی در حدود 20 کیلومتر در ساعت در مورد آن به ثبت رسیده است. می تواند شنا کند و مانند خانواده تمساحها از دم خود به عنوان پارو استفاه کند بعضی از آنها برای شکار بزها در حدود 300 متر از وسط جریان شدید آب به طرف جزایر کوچک شنا کرده اند.

قسمت اعظم وقت اژدها فقط صرف خواب و خنک نگاهداشتن خود می شود. ممکن است علت طول عمر او همین بیحالی باشد. بعضی عمر این موجود را در حدود 100 سال تخمین زده اند.

تمساحهای غول آسا:

img/daneshnameh_up/8/86/Dimetrodan.jpg


تمساحها آخرین بازماندگان موجودات اولیه هستند که بر دایناسورها نیز تفوق داشتند و بزرگترین خزندگان محسوب می شوند از سه خانواده این موجودات بزرگترین و بدنام ترین آنها تمساحهای آدمخوار هستند. آنها از دندانهای وحشتناک خود برای گرفتن و کشیدن طعمه به درون آب استفاده می کنند، زیرا تمساحها نمی توانند در روی زمین غذا بخورند تمساحهای مادر که از تخمهای خود مراقبت می کنند حالت تهاجمی شدیدی دارند و به هر متجاوزی حمله ور می شوند نرهای بالغ به اندازه ای همجنس خوارند که ناچار بچه تمساحها تا دو یا سه سالگی در مخفی گاه به سر می برند و موقعی بیرون می آیند که بتوانند از خود دفاع کنند.

به قدری تمساحهای آمریکایی را بخاطر پوستشان شکار کرده اند ک فقط کمتر از 500 تا از آنها در مناطق تحت حفاظت فلوریدا باقی مانده اند ولی تعداد دیگری از آنها در مناطق کارائیب زندگی می کنند. تمساح رودخانه نیل از خوردن بچه خود ابایی ندارد ولی این عمل به وضع حیوان که خود در خطر است کمکی نمی کند.

لاک پشت غول آسا:


در میان حیوانات خونسرد زمینی جهان لاک پشت گالاپاگوس موجودی سنگین وزن شناخته شده است وزن حیوان نر بالغ به 227 کیلوگرم می رسد درازای لاک قوسی شکل آن در حدود 127 سانتیمتر است. لاک پشت گالاپاگوس حیوان علفخواری است که زندگی آرام و منظمی دارد. در طول روز به آهستگی حرکت می کند و در حدود ساعت 5 بعد از ظهر به مدت 16 ساعت در حمامی از گل و لای می خوابد و بدین ترتیب بدن خود را در برابر گرمای 50 درجه این جزایر محافظت می کند در موقع عشقبازی حیوان نر به فعالیت می افتد ماده را تعقیب می کند پایش را گاز می گیرد ماده که بی میل است با کشیدن پاهای خود به درون لاکش واکنش نشان می دهد و بی حرکت می ماند. حیوان نر با غرش خر خر مانندی پاسخ می دهد و این تنها صدایی است که از حیوان شنیده شده است.

سر لاک پشت گالاپاگوس به نسبت کوچک و گردنش دراز است او نمی تواند لاک خودرا جمع کند ولی با دستهای سنگین و کمی پهن و مستور از فلسهای بزرگ خود می تواند سر خود را که کمی به عقب رفته است محافظت کند لاکش سخت نیست و از این جهت آسیب پذیر است ولی بیشتر جراحات لاک خود به خود ترمیم می شوند.

جزایر گالاپاگوس در فاصله 1000 کیلومتری ساحل اکوادور واقع شده است اسپانیاییها این جزایر را کشف کردند و به مناسبت وجود لاک پشتها این جزایر را گالاپاگوس خواندند(در زبان اسپانیایی گالاپاگوس به معنای لاک پشت است) زمانی این جزایر آتشفشانی محل زیست 15 نوع لاک پشت بود که فقط 11 نوع آنها باقی مانده است 6 نوع از آنها را در سانتاکروز پرورش می دهند و سپس در جزایر بومی رها می کنند.

از خزندگان غول آسای ماقبل تاریخ می توان به پلی زیوزاروس اشاره کرد.
پلی زیوزاروس ماهی خوار خزنده ای با بدن کشیده بود که بین 65 تا 190 میلیون سال پیش در اقیانوس می زیسته است آنها مانند لاک پشتهای امروزی از باله های خود برای شنا کردن و خزیدن در ساحل جهت تخمگذاری استفاده می کردند پلی زیوزاروس با یورش بردن سر به طرف پایین و گرفتن طعمه در آرواره های قدرتمندش ماهیگیری می کرد.عکس این موجود دومین عکس از بالا است.
+ نوشته شده در  Wed 2 May 2007ساعت 10:22 PM  توسط ضحی   | 

بوزینه دست دراز

بوزینه دست دراز

تازه کردن 


img/daneshnameh_up/2/21/Boozine_dastderaz.jpg


این میمون بزرگ دومین میمون بزرگ خانواده نخستیان بعد از گوریل می باشد بوزینه های دراز دست بیشتر وقت خود را روی درختان و قدم زدن روی شاخه ها می گذرانند و با
استفاده از دستهای درازشان از شاخه ها آویزان شده و از این شاخه به آن شاخه می پرند در طول شب آنها درون لانه درختی که از شاخه و برگ ساخته شده می خوابند.

منبع:

  • DK multi media

+ نوشته شده در  Wed 2 May 2007ساعت 10:19 PM  توسط ضحی   | 

گوریل

مقدمه

گوریل متعلق به راسته نخستیان می‌باشد. نخستیان شامل لمورها (Lemurs) ، میمون‌ها (Monkeys) ، آپیس‌ها (Apes) و انسان می‌باشد. اندام‌های حرکتی بلند است. دست و پا بزرگ بوده و هر یک دارای 5 انگشت بوده که انگشت میانی بلندتر است و انگشت شست در دست و پا مقابل سایر انگشتان قرار دارد. انتهای انگشتان ناخنهای صاف یا برجسته وجود دارد.


img/daneshnameh_up/3/3c/Gooril1.JPG



دستها و پاها برای گرفتن و بالا رفتن بکار می‌رود. حفره چشم معمولا در بخش پیشین سر قرار دارد و بوسیله بخش استخوانی احاطه شده است. دندانهای آسیا دارای برجستگی بوده و معمولا یک بچه می‌زایند. از پالئوسن تاکنون بوده و هستند. بیشتر در نواحی گرم و مجاور نواحی گرم زندگی می‌کنند. اغلب گونه‌ها درختی هستند. ساختمان بدنی آنها از سایر پستانداران تکامل یافته‌تر است، بویژه دستگاه عصبی. از میوه‌ها ، دانه‌ها و بعضی اوقات از جانوران تغذیه می‌کنند.

زیر راسته آدم نمایان Anthropoideae

شامل انسان ،‌ میون‌ها و آپیس‌ها است. انگشتان آنها دارای ناخنهای پهن یا برجسته است. درخت‌زی یا زمین‌زی هستند و موجوداتی هستند که در روز کار‌آیی فعالیت دارند.



img/daneshnameh_up/7/76/Gooril2.JPG

بالا خانواده آدم نمایان Holi niodeae

بدون دم هستند. آنتروپوئید ، آپیس ، هیلوباتس ، ژیبون و سیامانگا در جنوب شرقی آسیا زندگی می‌کنند، بدنی کشیده دارند. دست و پای آنها بلند است، قد آنها تا 92 سانتیمتر می‌رسد. منحصرا درخت‌زی هستند و به آسانی از روی درختان راه می‌روند ولی روی زمین به آهستگی قدم برمی‌دارند و فقط از پا برای راه‌رفتن استفاده می‌کنند، صدای قوی دارند، همه چیز خوار هستند.

گوریلا گوریلا ، در جنگلهای آفریقا زندگی می‌کند، دارای بدن و دست و پای سنگین است. نرها به بلندی 165 سانتیمتر می‌رسند بیش از 500 کیلو وزن دارند. پوست و مو سیاه رنگ است با کف پا و به کمک بند انگشتان دست با بدن خمیده راه می‌رود. منحصرا روی زمین زندگی می‌کند و دارای گروههای خانوادگی هستند و از مواد گیاهی تغذیه می‌کنند.
+ نوشته شده در  Wed 2 May 2007ساعت 10:18 PM  توسط ضحی   | 

تکنولوژي هاي جديد – چالش براي زنان

تکنولوژي هاي جديد – چالش براي زنان

 

فن آوري هاي جديد رسانه ها به عنوان وسايلي در لغو تمايزهاي اجتماعي- اقتصادي و رفع سلسله مراتب نا مطلوب پيشقدم بوده است.اما علي رغم اين خوش بيني هيجان انگيز شکاف عميقي نه از نظر غنا يا فقر برخورداري از  فن آوري جديد بلکه ميان تشخيص دستاوردهاي زنان و مردان در اين رهگذر وجود دارد.نکته اخير به ويژه از نظر نقش زنان و پيشگامي آنان در هنر ويديو وجود دارد.اما دانش و تحصيلات در فن آوري هاي جديد ، مانع ديگري در سر راه زنان است .زيرا هنوز دو سوم جمعيت بي سواد جهان را زنان تشکيل مي دهند.

در حال حاضر به نظر مي رسد ، در فرهنگ و دانش رايانه اي ،فاصله ميان زن و مرد بسيار زياد است.زيرا به طور سنتي فقدان دسترسي به فن آوري مربوط به آموزش و نيز به دليل اختصاص سنتي بازي هاي کا مپيوتري به مردان مي باشد.اما با اين وجود، اين که تعداد مردان در استفاده ار اينترنت بر زنان فزوني  دارد، طبق مطالعه اي که از سوي " مرکز بهره گيري بصري از نمودارها"در موسسه تکنو لوژي " جورجيا" در ايالات متحده به عمل آمد، در مقايسه اولين بررسي و ششمين بررسي در اکتبر 1996 استفاده زنان از اينترنت از 1/5 در صد به 1/27درصد رسيده بود.اين امر حکايت  از اين دارد که زنان مسن تر بيش از پيش علاقه به استفاده از اينترنت پيدا کرده اند.همچنين توانايي قابل تحسين گروهي را نشان ميدهد که قبلا دشوار بود آنان را به فعاليت هاي خارج از خانه وادار کرد.

همان گونه که استفن(1995) اظهار مي دارد :" شايسته است خاطر نشان کنيم : نسبت حضور زنان در ترکيب هيئت وزيران يا در مجامع قانون گذاري ملي و محلي هميشه در سطح جهاني کمتر از چهار در صد بوده است . اين نسبت در مورد نمايندگان مجلس قدري بيش از ده درصد گزارش شده است،و اين ارقام در مقايسه با شرکت کنندگان  در اينتر نت خيلي منتر مي باشد." پس مي توان نتيجه گرفت ميزان استفاده زنان از علم فرمانش-فضايي  (cyberspace) به مراتب افزايش يافته است.فن آوري هاي جديد ، امکان دسترسي زنان را به شبکه ها افزايش داده است.امروز صدها منطقه شبکه اي   ، (سايت)در اختيار زنان قرار دارد.اين منطقه هاي عمل، مسائلي چون فن آوري هاي جديد ، علوم، فنون، اقتصاد ، نهضت تساوي و مراقبت هاي بهداشتي و غيره را پوشش مي ده .همچنين، منطقه هايي در اينترنت مخصوص زنان هنرمند چند رسانه اي مي باشد.به عنوان مثال " زنان در شبکه چند رسانه اي " WIM، يک سازمان غير انتفاعي است که در ژانويه 1994 تاسيس گرديد تا ميزان توليد و مصرف رسانه اي زنان را کشف نموده ، پايگاهي را در گفتگو و دفاع از حقوق زنان ايجاد کند و مصرانه بخواهد که زنان و تجربه هاي آنان در طراحي و توسعه تکنو لوژي جديد مورد توجه قرار گيرد.از جمله اقدامات سودمندي که انجام شده است وجود يک برنامه رايزني براي دختران جوان است ، و اين يک پايگاه مطبو عاتي است که چگونه با زنان شاغل در رسانه هاي جديد تماس بگيرند و نيز شبکه اي جهت تعاملات به صورت "زنده" و همزمان که هر ماه گرد همايي هاي درون شبکه اي را فراهم مي سازد . ليکن ،با تمام اين پيشرفت ها ، باز هم منطقه هاي شبکه اي ( سايت ها) هنوز سايت هاي محدودي براي کار هاي هنر مندان زن ، اختصاص پيدا کرده است.

شاهراه هاي اطلاعاتي در اختيار مردان است و همين موضوع ايجاد پايگاهي در تبعيض جنسي ، ارعاب و حتي آزار زنان مي باشد . به علاوه ، اکثر فعاليت هاي مثبت در کشور هاي صنعتي و توسعه يافته صورت مي گيرد و به عنوان مثال در آ فريقا انقلاب اطلاعاتي زنان را در بر نگرفته است. اين بدان معني نيست که زنان آفريقايي قادر به استفاده از فن آ وري هاي اطلاعاتي  و ارتباطي نيستند.در واقع مهارت، قدرت و شهامت زيادي هم در ابراز عقايد خود مبذول داشته اند ، و سعي کرده اند صداي خود را از طريق پايگاه نا منظم خود به گوش جهانيان  برسانند و متحداني براي خود در تمام جوامع ، ملت ها و کشورها ، مخصوصا در برابر تبعيض نژادي کسب نمايند. به عنوان مثال ، خبر گزاران " سازمان اطلاعاتي" آفريقا ، واقع در آفريقاي جنوبي که اکثرشان را زنان تشکيل ميدهند ، از مودم و کامپيوتر جهت ارسال گزارش هاي خبري به خارج از کشورشان بهره گرفتند.

اما هنوز بعضي مسائل براي زنان در کشور هاي در حال توسعه (و حتي کشورهاي توسعه يافته) باقي مانده است. مانند:

·         نوع اطلاعات يا محتواي اطلاعاتي که فراهم مي شود و در شبکه پخش مي شود.

·         دسترسي به تکنولوژي ها ي اطلاعاتي و ارتباطي( که به عنوان موضوع اساسي در امر توانمندي محسوب ميشود)

·         وابستگي خطوط تلفني و هزينه هاي دسترسي به اين خطوط( وصل به کامپيو تر)

·         زبان انگليسي  که به عنوان يک وسيله فراگير ارتباطي است ( اين عامل در بخش هاي ديگر رسانه ها ، هنر ها و به خصوص در زبان علمي نيز مصداق دارد)

·         دسترسي به مکان هاي تحصيلي  و دوره هاي آموزشي  که ابتدا به وسيله مردان اشغال ميگردد و بسيار پر جمعيت است.

حمايت از دستاوردها و خدمات زنان در توسعه هنر چند رسانه اي بسيار اهميت دارد.خوشبختانه  در اين حوزه خوش  بيني بشتري از هنر هاي سنتي ، بخش هاي فرهنگي و وسايل ارتباطي مانند  موزه ها و نمايشگاه هاي آثار هنري که حضور زنان در آنها کم است ، ( ده در صد) وجود دارد. دريک  بررسي کوتاه از آثار هنري چند رسانه اي ERIC در بن آلمان در مرکز دائمي هنرها ، رسانه ها رسانه ها و تکنو لوژي به عمل آمد، معلوم شد 24 گروه هنرمند آثار خود را به نمايش گذاشتند . از اين تعداد 12 گروه مردان ، 7 گروه از زنان ، 4 گروه مختلط ( از زنان و مردان) و يک گروه فقط از مردان هنرمند تشکيل يافته بود.اين آماراميد وار کننده است!

مرکز نمايش آثار هنري ZKMالگوي جالبي است که در آن همکاري هاي خصوصي و  عمومي ، مرکز بسيار عظيمي از هنر ها .کانون خلاقيتي از دستاوردها را ، که به مراتب  از امکانات موزه هاي سنتي فراتر مي رود و مي تواند نماينده بارزي از هنر هاي زنان باشد ، ايجاد کرده است .

بر نامه هاي مشترک ديگري با همکاري بخش هاي عمومي و خصوصي نيز مي توانند طر ح هاي تعاووني خود را از قبيل تاسيس مکان هاي مجهز و فضا هاي مناسب که در آن ها زنان هم  بتوانند مهار تهاي جديد و نو آوري هاي خود را به نمايش گذارند، عملي  سازند. کوشش در جهت تشکيل ارتباطات جهاني از طريق اينترنت، ميان ابتکار هاي زنان و رويدادهاي مربوط به موسيقي ، و هنر هاي ديداري و فيلم ، و ادبيات و زمينه هاي ديگر و همچنين در فنون مشابه مي تواند پيوند هايي بر قرار کند و دوره هاي ويژه اي را نيز جهت استفده خلاق از تکنو لو ژي هاي جديد براي دانشجويان دانشکده ها و دانشگاه ها ( که اکثر آنها دختر خواهند بود) بگذرانند، که اين برنامه نيز آينده درخشاني را نويد مي دهد.

 

برگرفته از کتاب قدرت فرهنگ

سازمان علمي فرهنگي و تربيتي ملل متحد-

 يونسکو                                                   

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:45 PM  توسط ضحی   | 

اصول زيست شناسي

اصول زيست شناسي

گرچه زيست شناسي بر خلاف علم فيزيک که معمولا سيستم هاي زيست شناختي را بر حسب اشيايي که تسليم قوانين فيزيکي تغيير نا پذير تشريح شده با رياضيات را توصيف نمي کند، با اينحال توسط بسياري از اصول و مفاهيم اصلي توصيف مي گردد که شامل: جامعيت، تکامل، تنوع، تسلسل، هم ايستايي و فعل و انفعالات مي گردد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:42 PM  توسط ضحی   | 

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:32 PM  توسط ضحی   | 

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:31 PM  توسط ضحی   | 

تکامل(به زبان ساده)

تکامل يعني پديد آمدن گونه‌هاي جديد از گونه‌هايي که قبلا مي‌زيسته‌اند. تکامل پديده‌اي است که پس از گذشت مدت زماني طولاني در طول فصول زياد در جمعيت صورت مي‌گيرد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:24 PM  توسط ضحی   | 

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:21 PM  توسط ضحی   | 

مهندسي ژنتيک

کاربردهاي مهندسي ژنتيک تقريبا نامحدود به نظر مي رسد. اين علم کاربردهاي زيادي در علوم پايه و همچنين توليدات صنعتي ، کشاورزي و علوم پزشکي دارد. در زمينه علوم پايه ، بررسيهايي مانند مکانيزمهاي همانند سازي DNA و بيان ژنها در پرو کاريو تها ، يو کاريوتها و ويروسها و همچنين چگونگي ساخته شدن و تغييرات پروتئينهاي داخلي سلول و همچنين مکانيزم ايجاد سرطان از جمله کاربردهاي مهندسي ژنتيک است. در زمينه کشاورزي که زمينه بسياري از کاربردها ي مهندسي ژنتيک بوده است ، توليد گياهان مقاوم به آفات گياهي و خشکي ، توليد گياهان پر محصول و توليد گاوهاي داراي شير و گوشت بيشتر ، را مي توان نام برد . در زمينه کاربردهاي انساني ، تشخيص بيماريهاي ارثي ، توليد انسولين انساني ، توليد هورمون رشد انسان و ... را مي توان نام برد.


اهميت يعضي از اصول علمي ، در زمان کشف آنها مشخص نميشود ، بلکه پس از مدت زماني که مي گذرد ارزش آنها معلوم مي شود . يکي از مثالهاي روشن اين مساله کشف ساختمان سه بعدي DNAبوسيله واتسون و کريک در سال 1953 بود . اين ساختمان نسبتا ساده باعث شد تا دانشمندان سيستمهاي مختلف ژنتيکي را بررسي کنند. اما مطلب به همين جا ، ختم نشد و دانشمندان مختلف سعي کردند که از اين اطلاعات استفاده نمايند . هدف آنها نيز بيان ساده اي داشت . آنها خواستند تا يک DNAرا از يک موجود بگيرند و در موجود ديگر وارد نمايند تا اثرات آن در موجود ثانويه بروز کند .

اين علم نوين که به تدريج جاي خود را در بين علوم ديگر پيدا کرد ، با عناوين چون زيست مولکولي ، مهندسي ژنتيک و نهايتا DNA نوترکيب (Recombinant DNA) ناميده مي شود . مثالي معروف از کارهاي مهندسي ژنتيک توليد يک نوع باکتري اشرشيا کلي (E.Coli) است که قادر است انسولين انساني بسازد . يا توليد مقاوم به شوري و خشکي



مهندسي ژنتيک بنيادي ترين بخش ساختاري بيو تکنولوژي به شمار مي آيد . فرصتهاي فراواني که امروز ه براي بهره برداري از سيستم هاي بيو تکنولوژي وجود دارد محصول چندين دهه تلاش بي وقفه و مشاهدات موشکافانه پژوهشگران در رشته هاي علمي گوناگون مي باشد که در ميان آنها، اشتراک بين ميکروبيولوژي و زيست شناسي شاخه ي ارزشمند «ژنتيک مولکولي» را پديد آورده است . پايه ي ژنتيک مولکولي ، فرآيند نوترکيبي ژنتيکي است که عبارتست از " شکستن و پيوند دادن مجدد مولکولهاي DNA" ويا به عبارت ديگر "تبادل ژنها بين دو کروموزوم " . اين فرآيند به عنوان يک مکانيسم سازگار کننده و تنوع آفرين از اهميت ويژه اي برخوردار است .

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:17 PM  توسط ضحی   | 

نگراني‌هاي اساسي مرتبط با غذاهاي ناشي از مهندسي‏ژنتيك در مورد سلامتي انسان كدامند؟

گرچه بحث‏هاي نظري محدوده وسيعي از جنبه‏هاي مختلف را پوشش داده‏اند، اما سه موضوع اصلي كه بيش از همه مورد بحث قرار گرفته‏اند عبارتند از: امكان ايجاد حساسيت، انتقال‏ژن از غذا به انسان و انتقال ‏ژن از گياهان تراريخته به ساير گياهان (دگرگشني).


حساسيت‏زايي:

به طور اصولي بايد از انتقال ‏ژن از محصولاتي كه معمولاً حساسيت‏زا هستند به محصولاتي كه در زنجيره غذايي قرار خواهند گرفت خودداري كرد، مگر آنكه معلوم شود كه فرآورده ژني كه انتقال مي‏يابد حساسيت‏زا نيست. اگرچه حساسيت‏زايي غذاهاي عادي معمولاً ارزيابي نمي‏شوند، ولي براي ارزيابي حساسيت‏زايي غذاهاي حاصل از مهندسي‏ژنتيك، تهيه پروتكل‌هايي توسط سازمان خواربار جهاني (FAO) و سازمان بهداشت جهاني (WHO) مورد بررسي قرار گرفته‏اند. تا اين لحظه در مورد هيچ يك از غذاهاي حاصل از مهندسي‏ژنتيك كه در بازار مصرف وجود دارند، حساسيت‏زايي مشاهده نشده است.


انتقال‏ژن:

انتقال‏ژن از غذاهاي حاصل از مهندسي‏ژنتيك به سلول‌هاي بدن يا باكتري‌هاي موجود در روده انسان مي‏تواند در صورت ايجاد ناراحتي و اثر سوء برسلامت انسان نگران كننده باشد. اين مسئله به طور خاص در مورد انتقال ژن‌هاي مقاومت به آنتي‏بيوتيك مورد استفاده در مراحل توليد موجودات تراريخته صدق مي‏كند. البته احتمال انتقال‏ژن به اين طريق بسيار ناچيز است. با اين وجود، گروه تخصصي مشترك سازمان خواربار جهاني و سازمان بهداشت جهاني استفاده از اين تكنولوژي را بدون استفاده از ژن‌هاي مقاوم به آنتي بيوتيك توصيه مي‌كند.


دگرگشني:

انتقال‏ژن از گياهان تراريخته به گياهان زراعي معمولي يا گونه‏هاي مرتبط در طبيعت (دگرگشني) و اختلاط محصول بذرهاي معمولي با محصول بذرهاي تراريخته، ممكن است اثر مستقيم يا غيرمستقيمي بر روي سلامتي و ايمني غذا داشته باشد. احتمال اين خطر جدي است، به طوري كه مقاديري از ذرت تراريخته كه صرفاً براي مصرف خوراك دام و علوفه در آمريكا به آن مجوز داده شده بود، در ذرت مصرفي انسان نيز رديابي شدند. كشورهاي متعدد راهبردهايي را براي جلوگيري از اختلاط اين قبيل محصول‏ها انتخاب كرده‏اند كه يكي از آنها تفكيك مزارعي كه محصولات تراريخته در آنها كشت مي‏شود از مزارعي است كه مورد كشت و كار گياهان معمولي قرار مي‏گيرند.


امكان‏جلوگيري از اختلاط و روش‌هاي نظارت پس از فروش فرآورده‏هاي غذايي حاصل از مهندسي‏ژنتيك براي مطالعه مستمر ايمني اين قبيل غذاها در دست مطالعه و بحث و بررسي است

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:17 PM  توسط ضحی   | 

خوراکی های اعجازگر

احتياجات غذايى ما از ۴۰ سالگى به بعد تغيير مى كنند. از آنجايى كه سوخت وساز بدن ما از اين سن كاهش مى يابد، كيفيت و كميت آنچه مى خوريم بيش از پيش اهميت پيدا مى كند در نتيجه ضرورى است كه برخى از مواد غذايى را به مواد ديگر ترجيح دهيم. برخى ميوه ها و سبزيجات كه ما در طول زندگى مان مصرف نموده ايم اكنون بسيار گرانبها و با ارزش مى شوند. در درجه اول براى جلوگيرى از اضافه وزن و سپس براى تامين ويتامين ها و مواد معدنى در كاركرد ارگانيسم ما بيشترين نقش را دارند. مواد غذايى معجزه آسا كه مصرف روزانه آنها برترى دارند عبارتند از:

 •اسفناج سبزيجاتى كه داراى برگ تيره هستند سرشار از ويتامين ث و پتاسيم هستند، اما اسفناج گنجى در نهان دارد: ويتامين آ، ويتامين ث، آهن، كلسيم، پتاسيم، ويتامين اى، گروه ويتامين ب و پروتئين. اگر شما طعم اسفناج پخته را دوست نداريد، آن را با سالاد مصرف كنيد يا در سبزى خوردن روزانه خود اسفناج را بگنجانيد.

 •كيوى تمامى مركبات، همچنين طالبى، انبه، زردآلو، هلو و توت فرنگى سرشار از ويتامين ث هستند. اما كيوى از تمام آنها پيشى گرفته است. كيوى كالرى كمترى دارد، و غنى از ويتامين هاى ث، آ، گروه ب، كلسيم و آهن است. كيوى در مقايسه با موز حاوى پتاسيم بيشترى است. همچنين منبع بسيار خوبى از منيزيم، آهن، مس، روى و فسفر است. برترى ديگر اين ميوه وجود ويتامين اى در دانه هاى ريز و سياه رنگ كيوى است.

 •غلات تمام غلات خاصيت خاص خودشان را دارند. برخى سرشار از پروتئين هستند و برخى ديگر سرشار از مواد معدنى يا ويتامين ها هستند. بهتر است براى بهره بردن بيشتر از خواص فوق العاده غلات گاهگاهى از كل غلات استفاده نمائيد. گندم منبع بسيار خوب پروتئين است و شامل ويتامين هاى گروه ب، به ويژه ب۱، ب۲، ب۳، ب۱۲، آهن، نمك هاى معدنى، كلسيم، منيزيم و سديم است.جوانه گندم و روغن جوانه گندم را به عنوان يكى از بهترين منابع ويتامين اى و آهن به حساب مى آورند. همچنين جوانه هاى غلات منابع عالى ويتامين ث هستند. گندم كامل، سبوس و جوانه هاى گندم، آرد جو دو سر، نيز حاوى ويتامين هاى گروه ب هستند. غلات كامل به ويژه جو دوسر، سرشار از آهن و روى هستند.

•حبوبات اگر مى خواهيد كمتر گوشت حاوى كلسترول بخوريد، تركيبات پروتئين هاى گياهى بهترين جايگزين هستند. پروتئين هاى گياهى كه اساساً در دانه هاى گياهى يافت مى شوند (عدس، باقلا، لوبياى خشك، نخود) و غلات، بايد گاهى همه با هم در يك غذا گنجانده شوند. اين بهترين راه براى بهره بردن از پروتئين هاى غيرحيوانى است.

•لبنيات تمام محصولات لبنى سرشار از كلسيم هستند. لبنيات همچنين منبع خوب ويتامين آ، فسفر و منيزيم هستند. اما به دليل مقدار چربى و كلسترول موجود در لبنيات بايد انواع كم چرب و كم كالرى آنها را انتخاب كرد. نبايد فراموش كرد كه ويتامين د، در جذب كلسيم نقش مهمى دارد. پس رمز كار فراموش نشود: روزى ۱۵ تا ۲۰ دقيقه در معرض نور آفتاب قرار بگيريد.

•آب آب رمز سلامتى در همه سنين است. آب نه تنها پوست را مرطوب مى سازد، بلكه به كليه ها و روده ها در دفع ضايعات كمك مى كند. اگر شما به اندازه كافى آب نمى نوشيد، به خاطر داشته باشيد كه ميوه ها از جمله هندوانه، و سبزيجاتى كه برگ هاى سبز تيره دارند، مقادير فراوانى آب دارند.

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:15 PM  توسط ضحی   | 

کشف نوعي ماهي که از گل و لاي تغذيه مي کند

دانشمندان با کشف نوعي ماهي که از گل و لاي تغذيه مي کند به راز 370 ميليون ساله اي دست يافتند که مراحل تکامل مهره داران ، پرندگان و پستانداران را شامل مي شود.
نوع تغذيه اين ماهي چنين است که با خارج شدن از آب مرداب به شکار حشرات اطراف مرداب مي پردازد. ماهي مزبور شبيه ماهي پرنده است با اين تفاوت که با حمله کردن از بالا به سمت طعمه ، له کردن آن و با پر کردن دهان از گل و لاي مرداب ، شکار را مي بلعد. پر کردن شکار با گل و لاي ، اساس تغذيه اين نوع ماهي است که در نوع خود منحصر به فرد به شمار مي رود ، چرا که در غير اين صورت ماهي قادر به آخرين مرحله بلعيدن نيست. اين ماهي از خانواده کلاريدي و به نام علمي چانالابس آپوس است.
+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:15 PM  توسط ضحی   | 

نكاتي چند درمورد روشهاي صحيح مطالعه ( ويژه آغاز امتحانات دانش آموزان )

بارها شنيده ايم كه دانش آموز يا دانشجويي مي گويد : ( ديگرحال و حوصله خواندن اين كتاب را ندارم ) و يا (10 بار خواندم و تكرار كردم ولي بازهم ياد نگرفتم) در اين موارد مشكل چيست ؟ آيا بايددهها بار درس راتكراركردتا يادگرفت ؟ مطمئنا" اگر چنين باشد ، مطالعه كاري سخت و طاقت فرسا است . اما چنين نيست. واقعيت آن است كه اين گروه از فراگيران ، روش صحيح مطالعه را نمي دانند و متاسفانه در مدرسه و دانشگاه هم چيزي راجع به چگونه درس خواندن نمي آموزند . يادگيري و مطالعه ، رابطه اي تنگاتنگ و مستقيم با يكديگر دارند، تا جايي كه مي توان اين دو را لازم و ملزوم يكديگر دانست. براي اينكه ميزان يادگيري افزايش يابد بايد قبل از هرچيز مطالعه اي فعال و پويا داشت شيوه صحيح مطالعه ،چهار مزيت عمده زير را به دنبال دارد:

زمان مطالعه را كاهش ميدهد.

ميزان يادگيري را افزايش ميدهد .

مدت نگهداري مطالب در حافظه را طولاني تر مي كند.

بخاطر سپاري اطلاعات را آسانتر مي سازد.

براي داشتن مطالعه اي فعال وپويا نوشتن نكات مهم درحين خواندن ضروري است تابراي مرورمطالب،دوباره كتاب رانخوانده ودر زماني كوتاه ازروي يادداشتهاي خودمطالب رامرور كرد . يادداشت برداري ، بخشي مهم و حساس از مطالعه است كه بايد به آن توجهي خاص داشت . چون موفقيت شما را تا حدودي زياد تضمين خواهد كرد و مدت زمان لازم براي يادگيري را كاهش خواهد داد. خواندن بدون يادداشت برداري يك علت مهم فراموشي است.

شش روش مطالعه : خواندن بدون نوشتن: روش نادرست مطالعه است . مطالعه فرآيندي فعال و پويا است وبراي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد. بايد با چشمان خود مطالب را خواند، بايد در زمان مورد نياز مطالب را بلند بلند ادا كرد و نكات مهم را يادداشت كرد تا هم با مطالب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام نياز ، خصوصا" قبل از امتحان ، بتوان از روي نوشته ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهم را مجددا" به خاطر سپرد .

 خط كشيدن زير نكات مهم :اين روش شايد نسبت به روش قبلي بهتر است ولي روش كاملي براي مطالعه نيست چرا كه در اين روش بعضي از افراد بجاي آنكه تمركز و توجه بروي يادگيري و درك مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط كشيدن زير نكات مهم مي گردد .حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملا" درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آنكه در كتاب بدنبال نكات مهم بگردند تا زير آن را خط بكشند

حاشيه نويسي :اين روش نسبت بدو روش قبلي بهتر است ولي بازهم روشي كامل براي درك عميق مطالب و خواندن كتب درسي نيست ولي مي تواند براي يادگيري مطالبي كه از اهميتي چندان برخوردار نيستند مورد استفاده قرار گيرد.

 خلاصه نويسي : در اين روش شما مطالب را ميخوانيد و آنچه را كه درك كرده ايد بصورت خلاصه بروي دفتري يادداشت مي كنيد كه اين روش براي مطالعه مناسب است و از روشهاي قبلي بهتر مي باشد چرا كه در اين روش ابتدا مطالب را درك كرده سپس آنها را يادداشت مي كنيد اما بازهم بهترين روش براي خواندن نيست

كليد برداري :كليد برداري روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهم است . در اين روش شما بعد از درك مطالب ، بصورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي كنيد و در واقع كلمه كليدي كوتاهترين، راحتترين ،بهترين وپرمعني ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده مي شود .

 خلاقيت و طرح شبكه اي مغز: اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصا" فراگيري مطالب درسي است .در اين روش شما مطالب را ميخوانيد بعد از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خودتان و بصورت كليدي يادداشت مي كنيد و سپس كلمات كليدي را بروي طرح شبكه اي مغز مي نويسد ( در واقع نوشته هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازماندهي مي كنيد و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي كنيد)تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب ، فقط به طرح شبكه اي مراجعه كرده وبا ديدن كلمات كليدي نوشته شده بروي طرح شبكه اي مغز ، آنها را خيلي سريع مرور كنيد . اين روش درصد موفقيت تحصيلي شما را تا حدود بسيار زيادي افزايش ميدهد و درس خواندن را بسيار آسان مي كند. و بازده مطالعه را افزايش ميدهد

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:14 PM  توسط ضحی   | 

سلول هایی که شب تاب می شوند

علوم صنايع زيستي يا زيست فناوري امروزه بخش قابل توجهي از منابع مالي دنيا را در اختيار خويش قرار داده است. البته مطمئنا گسترش روزافزون آن نيازمند فناوري هاي سريع تر، دقيق تر و ارزان تر است.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:13 PM  توسط ضحی   | 


دانشمندان دانشگاه منچستر کشف کرده اند که بخشي از مغز که مسئول آگاهي و هوشياري انسان است پس از غذا خوردن به طور خودکار از کار مي افتد و به همين دليل در اين زمان هوشياري افراد کاهش مي يابد.

شروع اين فرآيند نيز با صرف غذا و بالارفتن قند در خون آغاز مي شود که البته جزئيات آن بسيار تخصصي است. در ضمن با توجه به اين کشف جديد مي توان به درمان جديدي براي چاقي و اختلالات در خواب و خوراک نيز رسيد.

از طرفي با توجه به اين موضوع مي توان درک کرد که چرا استراحت و خوابيدن در هنگام گرسنگي امکان پذير نيست و يا بسيار دشوار است.

پس مشخص است که تغيير در انرژي بدن بر ميزان هوشياري ، گرسنگي و هورمون هاي متابوليک بدن نيز تاثير دارد و به همين دليل است که افزايش يا کاهش قند خون مي تواند تاثيرات قابل ملاحظه اي در کار دستگاههاي گوناگون بدن داشته باشد.
+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:11 PM  توسط ضحی   | 

درس

موضوع

بودجه بندي

 

84

83

82

زيست پيش دانشگاهي

1- پروتئين سازي

1

2

2

2- تكنولوژي زيستي

0

1

0

3- پيدايش حيات

0

1

1

4- تغيير گونه ها

1

0

0

5- ژنتيك جمعيت

4

1

2

6- پويايي جمعيت

0

1

0

7- رفتار شناسي

1

0

0

8- شارش انرژي

2

4

4

9- ميكروب و ويروس

3

4

2

10- آغازيان

5

3

0

11- قارچها

2

2

3

زيست سال سوم

1- ايمني

0

1

1

2- اعصاب

2

3

1

3- حواس

1

0

2

4- هورمونها

2

4

2

5- ماده ي وراثتي

0

0

0

6- چرخه سلولي و ميتوز

1

1

1

7- ميوز و توليد مثل

0

1

0

8- ژنتيك و خاستگاه آن

3

4

6

9- رشد و نمو در گياهان

3

1

2

10- توليد مثل گياهان

2

3

4

11- توليد مثل جانوران

2

0

2

زيست سال دوم

 

1- رده بندي جانوران

0

0

0

2- مولكولهاي زيستي

1

2

0

3- سفري به درون سلول

1

1

2

4 - سازمان بندي سلولها

2

1

2

5و7 -گوارش و گردش مواد

2+3

2+2

1+4

6- تبادل گازها

2

2

1

8- دفع مواد زائد

1

1

1

9- حركت

3

3

4

+ نوشته شده در  Tue 1 May 2007ساعت 8:11 PM  توسط ضحی   | 

انزیم

مهمترین گروه از پروتئینها هستند که انجام واکنشهای بیوشیمیایی و سرعت بخشیدن به آنها را بر عهده دارند و به همین دلیل این ترکیبات کاتالیزگرهای زیستی نامیده می‌شوند که به عنوان کاتالیزگرهای یاخته‌ای نیز معروفند.

مقدمه

آنزیمها ترکیباتی هستند که می‌توانند سرعت واکنش را تا حدود 107 برابر افزایش دهند. آنزیم مانند یک کاتالیزگر غیر آلی میزان واکنش را با پایین آوردن انرژی فعال سازی واکنش لازم برای انجام واکنش تسریع می‌کند و برخلاف آن انرژی فعال سازی را با جایرگزین کردن یک سد انرژی فعال سازی بزرگ با یک سد انرژی سازی کوچک پایین می‌آورد. انجام سریع یک واکنش در موقعیت آزمایشگاهی به شرایط ویژه‌ای مانند دما و فشار بالا نیاز دارد. لذا باید در یاخته که شرایط محیطی در آن کاملا ثابت است و انجام چنین واکنشهایی بسیار کند است، مکانیسمی دقیق وجود داشته باشد. این عمل بوسیله آنزیمها صورت می‌گیرد.

کاتالیزورها در واکنشها بدون تغییر می‌مانند، ولی آنزیمها مانند سایر پروتئین‌ها تحت شرایط مختلف پایدار نمی‌مانند. این مواد در اثر حرارت بالا و اسیدها و قلیاها تغییر می‌کنند. کاتالیزورها تاثیری در تعادل واکنش برگشت پذیر ندارند، بلکه فقط سرعت واکنش را زدیاد می‌کنند تا به تعادل برسند. آنزیم‌ها با کاهش انرژی فعال سازی (activation) سرعت واکنش شیمیایی را افزایش می‌دهند.

آنزیمها مولکولهای پروتئینی هستند که دارای یک یا چند محل نفوذ سطحی (جایگاههای فعال) هستند که سوبسترا یعنی ماده‌ای که آنزیم بر آن اثر می‌کند، به این نواحی متصل می‌شود. تحت تاثیر آنزیمها ، سوبسترا تغییر می‌کند و به یک یا تعدادی محصول تبدیل می‌شود.



img/daneshnameh_up/c/c9/b.6.jpg

تاریخچه

کشف آنزیمها در واقع به پژوهشهای وسیع پاپن و پرسوز وابسته بود. آنان در سال 1833 موفق شدند از جو سبز شده ترکیبی را به نام مالت کشف کنند که نشاسته را به قند مبدل می‌ساخت و این ترکیب را دیاستاز نامیدند که امروزه به نام آنزیم آمیلاز معروف است. چند سال بعد شوان برای نخستین بار آنزیم پپسین را که موجب گوارش گوشت می‌شد، کشف کرد و همین طور ادامه پیدا کرد اما وکونه نخستین کسی بود که آنزیم را بجای دیاستاز بکار برد.

سیر تحولی و رشد

  • بیشتر تاریخ بیوشیمی ، تاریخ تحقیق آنزیمی است. کاتالیز بیولوژیکی برای اولین بار در اواخر قرن 18 طی مطالعات انجام شده بر روی هضم گوشت توسط ترشحات معده انجام شد. بعد بوسیله تبدیل نشاسته به قندهای ساده توسط بزاق ادامه یافت. « لویی پاستور » گفت که تخمیر قند به الکل توسط مخمر بوسیله خمیر مایه کاتالیز می‌شود.

  • بعد از پاستور ، « ادوارد بوخنر » ثابت کرد که تخمیر توسط مولکولهایی تسریع می‌گردد که بعد از جدا شدن از سلولها ، همچنان فعالیت خود را ادامه می‌دهند. « فردریک کوهن » این مولکولها را "آنزیم" نامید.

  • جداسازی و کریستالیزه کردن آنزیم « اوره آز » در سال 1926 توسط « جیمز سامند » منجر به رفع موانع در مطالعات اولیه آنزیم شناسی گردید.

ساختار آنزیمها

آنزیمها ماهیتی پروتئینی دارند و ساختار بعضی ساده یعنی از یک زنجیره پلی پپتیدی ساخته شده‌اند و بعضی الیگومر هستند. ساختار بعضی از آنزیمها منحصرا از واحدهای اسید آمینه تشکیل یافته اما برخی دیگر برای فعالیت خود نیاز به ترکیبات غیر پروتئینی دارند که به نام گروه پروستتیک معروف است و این گروه می‌تواند یک فلز یا یک کو آنزیم باشد و با آنزیم اتصال محکمی را برقرار می‌کنند. بخش پروتئینی آنزیم (بدون گروه پروستتیک) آپوآنزیم نام دارد و مجموع آنزیم فعال از نظر کاتالیزوری و کوفاکتور مربوطه هولوآنزیم نام دارد.

طبقه بندی آنزیمها

آنزیمها را از نظر فعالیت کاتالیزی به شش گروه اصلی تقسیم می‌کنند.
  • اکسید و ردوکتازها :
    واکنشهای اکسید و احیا (اکسایش – کاهش) را کاتالیز می‌کند (دهیدروژناز).

  • ترانسفرازها : انتقال عوامل ویژه‌ای مانند آمین ، فسفات و غیره را از مولکولی به مولکول دیگر به عهده دارند و مانند آمینو ترانسفرازها که در انتقال گروه آمین فعال هستند.

  • هیدرولازها : واکنشهای آبکانتی را کاتالیز می‌کنند. مانند پپتیدازها که موجب شکسته شدن پیوند پپتیدی می‌شوند.

  • لیازها : موجب برداشت گروه ویژه‌ای از مولکول می‌شوند. مانند دکربوکسیلازها که برداشت دی‌اکسید کربن را برعهده دارند.

  • ایزومرازها : واکنشهای تشکیل ایزومری را کاتالیز می‌کنند. مانند راسه ماز که از L- آلانین ترکیب ایزومریD- آلانین را می‌سازد.

  • لیگازها : آنزیمهایی هستند که باعث اتصال دو مولکول به یکدیگر و ایجاد پیوند کووالانسی بین آنها می‌شوند. مانند استیل کوآنزیم A سنتتاز که موجب سنتز استیل کوآنزیم A می‌گردد.



img/daneshnameh_up/d/d4/b.17.jpg

طرز کار آنزیمها

از ویژگیهای مهم آنزیمها این است که پس از انجام هر واکنش و در پایان آن سالم و دست نخورده باقی می‌مانند و می‌توانند واکنش بعدی را کاتالیز کنند. در یک واکنش ساده ابتدا آنزیم (E) با ماده اولیه یا سوبسترا (S) ترکیب می‌شود و کمپلکس آنزیم – سوبسترا می‌دهد در مرحله بعدی با انجام واکنش ، فراورده یا محصول (P) ایجاد می‌شود و آنزیم رها می‌گردد.
P+E←→ES←→S+E

هر آنزیم بر سوبسترای ویژه خود اثر کرده و فرآورده ویژه‌ای را تولید می‌کند. به این منظور هر آنزیم ساختار سه بعدی ویژه خود را دارا است که آن را برای انجام فعالیت کاتالیزی مناسب می‌سازد و بخشی از آنزیم که با سوبسترا بند و بست می‌یابد، جایگاه فعال نام دارد و در مورد اتصال آنزیم به سوبسترا الگوهایی ارائه شده‌اند که مدل کوشلند که الگوی القایی نام دارد و حالت دست در دستکش را دارد، نشان می‌دهد. بطوری که محل اتصال حالت انعطاف پذیری دارد.

عوامل بازدارنده

بعضی از ترکیبات می‌توانند با آنزیم – سوبسترا ترکیب و فعالیت سوبسترا ایجاد فرآورده اختصاصی سوبسترای آن را تحت تاثیر قرار دهند و در صورتیکه این ترکیبات موجب تشکیل نشدن فراورده شوند، به نام بازدارنده‌های آنزیمی نامیده می‌شوند که به سه نوع زیر موجودند.
  1. بازدارنده‌های رقابتی.
  2. بازدارنده‌های نارقابتی.
  3. بازدارنده‌های بی‌رقابتی.

پروآنزیم یا زیموژن

برخی از آنزیمها ، ابتدا به صورت پروآنزیم یا زیموژن یا آنزیم غیر فعال در سلول ساخته می‌شوند و برای شرکت در واکنش و پدیدار شدن خاصیت کاتالیزوری آنها ، باید بوسیله ماده دیگر به صورت فعال درآیند.

عمل متقابل آنزیم و سوبسترا

اگر چه می‌توان آنزیم و سوبسترا را همانند قفل و کلید تصور کرد، اما این بدان معنی نیست که جایگاه فعال آنزیم ساختمانی سفت و غیر قابل انعطاف است. در بعضی از آنزیمها ، جایگاه فعال فقط بعد از اینکه ماده زمینه به آن متصل شد، دقیقا مکمل سوبسترا می‌شود. این پدیده تناسب القایی نام دارد.

عمل اختصاصی آنزیمها

برخلاف کاتالیزورهای غیر آلی ، فعالیت آنزیم اختصاصی است، یعنی هر آنزیم می‌تواند بر سوبسترای مشخص اثر کند. در عین حال درجات مختلفی از تخصص وجود دارد. علت اختصاصی بودن آنزیمها را باید در ساختار فضایی آن جستجو کرد. بعضی از آنزیمها می‌توانند نه تنها بر روی یک سوبسترای معین اثر کنند، بلکه قادرند بر روی تمام موادی که دارای یک عامل شیمیایی هستند، موثر باشند. در این صورت کلیدی را که مثال زدیم می‌توان به شاه کلیدی تشبیه کرد که قادر است تمام قفل درهای یک راهرو را باز کند.

نامگذاری آنزیمها

در گذشته اسامی آنزیمها بر پایه تخصص آنها یا توان عملشان بر روی یک ماده خاص انتخاب می‌شد. آنزیمهایی که پلی پپتیدها را به قطعات کوچکتری از زنجیرههای پپتیدی یا به اسیدهای آمینه تجزیه می‌کنند، بطور کلی پروتئینازها ، نامیده می‌شوند و ... .

در حال حاضر نامگذاری جدید آنزیمها بطور رسمی بر بنای پیشنهادات کنفرانسهای بین‌المللی بیوشیمی صورت می‌گیرد. در تقسیم‌بندی جدید آنزیمها را بر حسب واکنشهای شیمیایی که رهبری می‌کنند، به 6 گروه تقسم بندی می‌کنند: اکسیدو ردوکتازها - ترانسفرازها - هیدرولازها - لیازها - ایزومرآزها و لیگازها.

چشم انداز بحث

مطالعه آنزیمها دارای اهمیت عملی بی‌اندازه است. بسیاری از بیماریها بخصوص ناهنجاریهای ژنتیکی ارثی ممکن است به علت عبور یا عدم وجود یک یا چند آنزیم باشد. در مورد حالات دیگر بیماری علت ممکن است افزایش فعالیت یک آنزیم باشد. اندازه‌گیری فعالیت آنزیمها در پلاسما ، گویچه‌های قرمز خون یا نمونه‌های بافتی در تشخیص بعضی از بیماریها دارای اهمیت است. بسیاری از داروها اثر خود را از طریق انجام واکنش با آنزیمها اعمال می‌کنند. آنزیمها ابزار عملی مهمی در پزشکی ، صنعت شیمی ، پردازش مواد غذایی و کشاورزی هستند.
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 3:3 PM  توسط ضحی   | 

تنفس سلولی





تنفس در همه موجودات عالی ، چه جانوری و چه گیاهی انجام می‌گیرد و در طی آن انرژی نهفته در بند و بستهای شیمیایی مولکولهای آلی آزاد شده و به صورت بسته‌های انرژی قابل استفاده موجود زنده ، یعنی ATP ، در می‌آید. برای تحقق این تغییر و تبدیل انرژی انجام یک سری واکنشهای زیست شیمیایی ضروری است.

مقدمه

واکنشهای شیمیایی لازم برای تنفس سلولی، تماما درون یاخته و در پایگاههای تنفسی یا میتوکندریها رخ می‌دهند و به پایان می‌رسند. ویژگیهای ساختاری میتوکندری همراه با آنزیمها و کو آنزیمهای موجود در غشای درونی آن نقش بسیار موثری در انجام واکنشهای مرحله به مرحله‌ای تنفس و در نتیجه آزاد شدن تدریجی انرژی شیمیایی مولکولهای آلی کربوهیدراتها و لیپیدها) و تبدیل و بسته بندی آن به صورت انرژی زیستی ATP دارند.
گلوکز طی سه مرحله پیاپی به مولکولهای کوچکتر و سرانجام به ، آب و انرژی به صورت ATP تبدیل می‌گردد. در مرحله اول مولکول آلی به دو مولکول کوچکتر تجزیه می‌شود. در مرحله دوم این مولکولهای کوچکتر کربن خود را به صورت از دست می‌دهند و هیدروژن آزاد می‌کنند و بالاخره در مرحله سوم یا اکسایش نهایی الکترونها و پروتونهای موجود در اتمهای هیدروژن آزاد شده و با عبور از روی یک سری مواد ناقل الکترون ، انرژی خود را رها می‌سازند که این انرژی صرف ساختن ATP می‌گردد.

تاریخچه تنفس سلولی

مطالعه فرایند تنفس و تخمیر با پژوهشهای هانس و بوخنر ، در سال 1897 ، بر روی عصاره مخمر (زیماز) آغاز گردید و برای نخستین بار بطور تجربی اهمیت کاتالیزورهای زیستی و آنزیمها در این فرآیند مورد توجه قرار گرفت. پس از آن در سال 1900 ، ففر و سپس کوستیچف (1927-1922) نشان دادند که این فرایند از دو مرحله متمایز تشکیل یافته است: مرحله اول شامل مرحله بی‌هوازی و تخمیر است که آنزیم‌های این پدیده همگی درون یاخته‌ها وجود دارند. مرحله دوم مرحله استفاده از اکسیژن است که به تجزیه و اکسایش مواد حاصل از مرحله اول می‌انجامد. مطالعات و پژوهشهای بعدی به خوبی موید نظریات کوستیچف است.



img/daneshnameh_up/4/48/res.3.gif

مکانیسم تنفس

اکسایش تنفسی که منجر به تجزیه و اکسیداسیون مولکول آلی (گلوکز) و تبدیل آن به مولکولهای کوچکتر و سرانجام تولید آب ، و انرژی به شکل ATP می‌شود، در طی سه مرحله انجام می‌گیرد:


گلیکولیز

در مرحله اول یا مرحله گلیکولیز سوبسترای اصلی تنفسی که گلوکز است ابتدا به کمک ATP فسفریل دار شده ، تحرک پیدا می‌کند و سپس در طی واکنشهای بعدی این مرحله به دو نیمه سه کربنی اسید پیروویک تجزیه می‌شود. در طی گلیکولیز مقدار بسیار کمی انرژی (2 مولکول ATP) از طریق فسفریلاسیون سوبسترایی تولید می‌شود.

چرخه کربس

دومین مرحله تنفس چرخه کربس است که برخلاف چرخه کلوین ، چرخه تولید است. در طی واکنشهای دورانی چرخه کربس ، سوبسترای تنفسی حاصل از گلیکولیز که اسید پیروویک است، به تدریج اکسید و کربوکسیل زدایی می‌شود و از این رو اتمهای هیدروژن آن از طریق نوکلئوتیدهای NAD و FAD و همچنین اتمهای کربن آن به صورت آزاد می‌شوند.

مرحله آخر تنفس

  • بالاخره در مرحله سوم الکترونها و پروتونهای اتمهای هیدروژن بطور همزمان از روی زنجیره‌ای از مواد ناقل الکترون عبور می‌کنند. در طی این عبور یا انتقال ، از یک سو الکترونها تدریجا انرژی خود را از دست داده و خود را به اکسیژن در پایان زنجیره می‌رسانند و از سوی دیگر ، انرژی رها شده ضمن انتقال الکترونها ، صرف فعال شدن نقاطی از زنجیره می‌شود که این نقاط به مثابه تلمبه‌های پروتونی عمل می‌کنند و پروتونها را به فضای بیرون از غشای درونی میتوکندری می‌رانند.

    با خروج پروتونها اختلاف شیب غلظت یا PH ایجاد می‌شود که خود اختلاف پتانسیل الکتریکی را به همراه دارد و اختلاف شیب غلظت و پتانسیل الکتریکی در مجموع موجب بروز یک شیب الکتروشیمیایی می‌شود که این شیب عامل اصلی یا نیروی محرکه لازم جهت بازگشت پروتونها به داخل غشای درونی میتوکندری و فعال شدن سیستم آنزیمی سازنده ATP است.

تولید شیمیواسمزی ATP

تولید شیمیواسمزی ATP که جفت و همزمان با واکنشهای اکسایش صورت می‌گیرد، طبق نظریه میچل به این صورت است که همزمان با انتقال الکترونها ، یونهای هیدروژن نیز از ماتریکس به بیرون از غشای درونی ، یعنی فضای بین غشایی منتقل می‌شوند و این امر منجر به تجمع پروتونها و اسیدی‌تر شدن فضای بین غشایی نسبت به ماتریکس و در نتیجه ایجاد یک شیب PH در دو طرف غشای درونی می‌شود.

شیب PH خود موجب بروز اختلاف پتانسیل الکتریکی غشا ، از طریق مبادله پروتونها با سایر کاتیونها ، از خلال غشای نیمه تراوای درونی ، می‌شود. شیب PH همراه با شیب الکتریکی غشا شیب الکتروشیمیایی ایجاد می‌کند که نیروی محرکه لازم جهت بازگشت پروتونها از طریق پایه آب گریز مجموعه آنزیمی ATP آز مستقر در غشای درونی را فراهم می‌سازد و موجب ساخته شدن ATP در محل گره یا سر این انزیم می‌شود.



img/daneshnameh_up/0/0e/res.2.gif

اکسایش ناقص مواد در محیط فاقد اکسیژن

اکسایش ناقص مواد در محیط فاقد اکسیژن را که فقط تا پایان مرحله اول یا گلیکولیز انجام می‌گیرد و بر خلاف اکسایش کامل هوازی به و آب نمی‌انجامد، تخمیر می‌گویند. فراورده‌های تخمیری ناقص بوده و مقدار قابل ملاحظه‌ای انرژی رها نشده دارند. مهمترین فراورده‌های تخمیری الکل اتیلیک و اسید لاکتیک هستند که از احیای اسید پیروویک حاصل از گلیکولیز بوجود می‌آیند. اگر اسید پیروویک ابتدا کربوکسیل زدایی (از دست دادن ) و سپس احیا شود، الکل اتیلیک ایجاد می‌گردد (تخمیر الکلی) و اگر اسید پیروویک بدون هیچ تغییری احیا شود، اسید لاکتیک بوجود می‌آید. (تخمیر اسیدی)

مواد بازدارنده تنفس

بعضی مواد بازدارنده تنفسی مثل روتنون یا سیانید ، با قطع و مسدود کردن زنجیره انتقال الکترون و برخی دیگر مانند اولیگومایسین از طریق جلوگیری از فعالیت آنزیم ATP آز مانع انجام فسفریلاسیون اکسیداتیو می‌شوند. دسته‌ای از مواد نیز تحت نام مواد جدا کننده (آن کاپلرها) با جدا کردن واکنش زوجی فسفریلاسیون از اکسیداسیون فقط از انجام
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 3:2 PM  توسط ضحی   | 

افتخار افرینان



سال زیست شناس ملیت عنوان پژوهش
1901 امیل آدولف فون بهرینگ - کشف واکسن دیفتری

1902
رونالدراس -
کارهای تحقیقاتی در زمینه بیماری مالاریا


1903
نیلز رایبرگ فینسن -

برای درمان بیماری لوپوس ولگاریس با تمرکز اشعه
1904 ایوان پترویچ پاولوف - برای کارهای اساسی او در فیزیولوژی هضم و بازتاب شرطی
1905 روبرت کخ - کشف میکروب بیماری سیاه زخم و بیماری سل
1906 کامیلوگلژی
رامون کاژال
- کار بر روی سیستم اعصاب
1907 چارلز لوئی آلفونس لاواران - کشفیات درباره ایجاد بیماری به وسیله پروتوزوئرها ، انگل مالاریا و تریپانوزوم عامل بیماری خواب در حیوان و انسان
1908 ایلیا ایلیچ مچنیکف
پل ریش
- ایمنی سلولی و تئوری فاگوسیتوز

1909
امیل تئودورکوچر - برای تحقیقات او در فیزیولوژی ، پاتولوژی و جراحی غده تیروئید
1910 کارل مارتین کوسل - شناسایی ساختار سلولی و همچنین شناساندن ساختمان نوکلئو پروتئین
1911 آلوار گوستراند - برای مطالعه درباره دوربینی چشم
1912 آلکسیس کارل - برای تحقیقات درباره ساختار رگها و پیوند رگهای خونی
1913 چارلز روبرت ریشت - کارهای تحقیق او درباره اثرات شوک آنافیلاکسی و مطالعه درباره پرحساسیتی که بوسیله عوامل خارجی در بدن ایجاد می‌شود
1914 روبرت بارانی - فیزیولوژی و پاتولوژی قلب
1919 جرلس بورده - کشفیات درباره ایمنی بدن ، شناساندن سرم ایمنی و استفاده از سرمها در تشخیص بیماریهای مختلف ، کشف عامل سیاه سرفه و همچنین تحقیقات او در زمینه انعقاد خون و باکتریوفاژها
1920 آگوست کروو - کشف نظم مکانیسم مویرگها و نقش هورمونها در کنترل مویرگها
1922 آرچیبالد و یویان هیل
اوتو فرتیزمیرهوف
- کشفیات او درباره ارتباط ایجاد حرارت در عضلات
کشف ارتباط بین مصرف مقدار اکسیژن و ایجاد اسید لاکتیک در عضلات
1923 جان جیمز ماک لود
بافتینگ
- کشف انسولین
1924 ویلم انیتهوون - کشف او درباره مکانیزم الکتروکاردیوگرام
1926 آندرآس فیبیگر - کشف او درباره اسپیروپترا و کارسینوما
1927 ژولیوس واگنر جورگ - کشف او درباره تلقیح میکروب مالاریا در درمان جنون فلج کننده
1928 چارلز ژول هانری نیکول - تحقیقات او درباره تیفوس
1929 سرفردریک گولاند هوپکینز
کریستان ای جکمن
- کشف او درباره ویتامینهای تقویت کننده رشد
کشف او درباره ویتامینهای ضد تشنج
1930 کارل لانداشتینر - کشف گروههای خونی انسانی و همچنین کارهای تحقیقاتی او در زمینه‌های باکتریولوژی ، ایمونولوژی و پاتولوژی
1931 اوتو واربورگ - کشف او درباره طبیعت و واکنشهای تنفس سلولی و همچنین مطالعات او درباره فتوسنتز و متابولیسم و تحقیقات او درباره پیشگیری از سرطان
1932 بارون ادگار داگلاس آدریان
سرچارلز اسکات شرنیگتون
- کشفیات آنها درباره عمل نورونها

1933
توماس هانت مورگان - کشف اعمال کرموزوم در انتقال وراثت و فعالیتهای او با مگس سرکه
1934 جرج ریچارد مینوت
ویلیام پارلی مورفی
جرج هویت ویپل
- برای کشفیات آنها درباره درمان کم خونیها با جگر
1935 هانس اسپمان - کشف او در گسترش جنینی

1936
سرهانری هالت ویل
اتولوی
- کشفیات آنها درباره تبادلات شیمیایی در عصب

1937
آلبرت زنت جیورجی ون ناگی راپولت - برای کشف او درباره اثرات بیولوژیک ویتامین C
1938 کورنیل جین فرانسواهایمن - کشف او درباره نقش سینوس و آئورت در تنظیم تنفس
1939 گرهاردوماک - کشف او درباره اثر ضد باکتری پرونتوزیل
1943 ادوارد آدلبرت دویزی
هندیک کارل پتردام
- کشف او درباره ساختار شیمیایی ویتامینK
1944 ژوزف اولانگر
هربرت اسپنسر گاسر
- تحقیقات او درباره فیبرهای عصبی
1945 سرالکساندر فلمینگ
ارنست بوریس چیت
سرهوارد والترفلوری
- کشف پنی‌سیلین و اثرات درمانی آن در بیماریهای عفونی
1946 ژوزف هرمان مولر - کشف اثرات جهش ژنی از طریق کاربرد اشعه ایکس
1947 برنارد و آلبرتوهوسیtd> - کشف اثرات هورمونهای هیپوفیزی در متابولیسم قندها
1948 پل هرمان مولر - کشف اثرات د.د.ت بر ضد حشرات
1949 آنتونیومونیز
والتررودلف هس
- کشف او درباره اثرات لوکوتومی در درمان پیسکوز
کشف او درباره نقش مغز در هماهنگ کردن فعالیت اعضای بدن
1950 فیلیپ هنچ
ادوارد کندال
تادوریخشتین
- کشف آنها درباره هورمونهای غدد فوق کلیوی
1951 ماکس تیلر - کشف او درباره تب زرد و نحوه مبارزه با آن

1952
سلمان آبراهام واکسمن -
کشف استرپتومایسین و اثرات آن بر ضد میکروب سل
1953 فریتزآلبرت یپمن
سرهانس آدولف کربز
- کشف کو آنزیم A و نقش آن در متابولیسم
برای کشف او درباره سیکل اسید سیتریک
1954 جان فرانکلین اندرس
توماس اوکل ولر
فردریک چاپمن روبینس
-
برای کشف آنها بر روی کشت ویروس پولیومیلت در بافتها

1955
آکسل تائورل -
برای کشف آنزیمهای اکسیدکننده


1956
آندره کورناند
ورنرفورسمن
دیکینسون ریچارد
-

برای کشف برخی از تغییرات پاتولوژیک دستگاه گردش خون

1957
دانیل بووت -
کشف او درباره ترکیبات سنتیک و اثرات آن بر روی اعضا و اسکلت بدن
1958 جرج ولزبیدل
تاتوم
لدربرگ
-

ثابت کردند که کلیه واکنشهای بیوشیمی در موجودات در مراحل مختلف با ژنها کنترل می‌شوند و هر ژن یکی از مراحل تغییرات موتاسیونی را تحت کنترل دارد. این واکنشها بوسیله آنزیمها کاتالیز می‌شوند و هر ژنی مسئول سنتز یکی از این آنزیمهاست
1959 آرتور کورنبرگ
سورو اوکوآ
- کشف اثرات بیولوژیک DNA و RNA
1960 سرفرانک ماک فارلین بورنت
سرپیتربریان مداوار
- برای کشف آنها درباره ایمنی اکتسابی

1961
جرج ون بکسی - برای کشف او درباره مکانیزم فیزیکی حلزون گوش
1962 فرانسیس کریک - کشف ساختار اسید نوکلئیک


1963
سرجون کریوآکلز
سرآلان لویدهوچکین
سرآندروفیلدینگ هاکسلی
- برای کشف آنها درباره مکانیسم یونی در داخل سلول
1965 فرانسواژاکوب
آندره میکل لوف
ژاک موناد
-
کشف آنها درباره کنترل ژنتیکی آنزیم و سنتز ویروسها

1966 فرانسیس پیتون روس - کشف ویروس سرطانها
1967 راگنارگرانیت
هالون هارتلین
جرج والد
- کشفیات آنها درباره فیزیولوژی و شیمی چشم
1968 روبرت هولی
هارگوکورنا
مارشال نیرنبرگ
- برای کشف آنها در تفسیر (رمز گشایی ماده ژنتیکی(کدهای ژنتیکی)) و عمل آنها در سنتز پروتئینها
1969 ماکس دلبروک
آلفرد دی هرشی
ادواردلوریا
- برای کشف آنها درباره مکانیسم و ساختار ژنتیکی ویروسها
1970 اولف اسوانت ون اولر
جولیوس آکسلرود
سربرنارد کارتز
- برای کشف آنها درباره مکانیسم ذخیره کردن و آزاد سازی همورال اعصابی
1971 ارل جویز - هورمونها


1972
رودنی روبرت پورتر
جرالد آدلمن
-

پژوهش در ساختار شیمیایی آنتی بادی



1973
کونرادلوزنز
نیکولاس تین برگن
کارل فریش
- برای کشف آنها درباره رفتار فردی و اجتماعی
1974 جرج امیل پالاد - تحقیقات گسترده در زیست شناسی سلولی


1975
رناتو دو لبکو
دیوید بالتیمور
هوارد مارتین تیمن
- کشف رابطه ویروسهای تومور با و عوامل ژنتیکی سلول


1976
باروخ بلومبرگ
دانیل گاجوسک
-
برای کشف آنها درباره مکانیسم و انتشار بیماریهای عفونی

1977
روزالین ساسمن یالو
روجرگیلمن و اندریوشالی
- برای ابداع روش رادیو ایمنواسی برای هورمونهای پپتیدی
برای کشف هورمون پپتیدی تولید شده در مغز
1978 ورنرآربر
دانیل ناتان
هامیلتون اسمیت
- برای کشف آنها درباره آنزیمهای محدود کننده و کاربرد آن در ژنتیک


1979
آلان کورماک
گادفری هونسفیلد
-
برای ابداع روشهای توموگرافی با کامپیوتر


1980
باروج بناسراف
ژان دوسه
ژرژ اسنل
-
برای کشف آنها درباره سطح سلولی در تنظیم واکنش ایمنولوژیک

1981
روجراسپری
دیوید هوبل
تورستن ویزل
-
برای کشف اعمال اختصاصی نیمکره‌های مغزی
دستگاه بینایی
1982 سون برگستروم
نبگت ساموئلسون
جون وین
- برای کشف آنها درباره پروستاگلاندین و مواد فعال بیولوژیکی وابسته

1983
باباراماک کلینتاک -
برای کشف او درباره عوامل متحرک ژنتیکی

1984
نیلز جرن
جرج کهلر
سنرارمیلستین
- برای تئوریهای مربوط به سیستم ایمنی و کشف منوکلونال آنتی بادی
1985 مایکل براون
ژوزف گلدستین
- برای کشف آنها در مورد تنظیم متابولیسم کلسترول


1986
استانلی کوهن
ریتالوی مونتالچینی
-

برای کشف آنها درباره عوامل رشد در بدن

1987
سوسوموتوناگاوا - برای کشف او درباره اصول ژنتیکی انواع آنتی بادیها
1988 جیمز وایت بلاک
گرترودالیون
جرج هیچینگ
-

برای کشف آنها درباره اصول اساسی درمان با دارو



1989
میکل بیشاب
هارولد وارموس
- برای کشف آنها درباره مبنای سلولی ویروسهای سرطانزا



1990
ژوزف موری
ادوارد توماس
-

کانادا
برای کشف آنها درباره پیوند سلولی و اعضا در بیماریهای انسانی
1991 اروین ناهر
برت ساکمن
- برای کشف آنها درباره کانالهای تبادلات یونی در غشای سلولها
1992 ادموندفیشر
ادوین کربس
- برای کشف آنها درباره فسفوریلاسیون پروتئینها
1993 ریچارد روبرت
فیلیپ شارپ
- برای کشف ژنهای ویران کننده

1994
آلفردگیلمان
مارتین رودبل
-
برای کشف آنها درباره پروتئین G و نقش آن در تبادلات سلولی

1995
ادوارد لویس
کریستین ولهارد
اریک ویشوس
-
برای کشف آنها درباره نقش ژنها در کنترل اولیه جنینی
1996 پیتر دوهرتی و رولف ناگل - برای کشف آنها درباره شناسایی سلولهای عفونی شده با ویروس به وسیله سیستم ایمنی
1997 استانلی پروسینر - کشف پریون به عنوان عامل ایجاد عفونت در انسان
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 2:56 PM  توسط ضحی   | 

ایمنی شناسی


ایمنی نوع ویژه‌ای از مقاومت است که اولا در طول زندگی فرد بر اثر تماس با مواد خارجی مشخص ایجاد می‌شود. دوما اغلب تنها در برابر یک میکروب بیماری‌زا یا سم که محرک تولید آن بوده است، نقش حفاظتی دارد. سوما موجب حفاظت در برابر عامل محرک ایمنی برای مدت طولانی است.

مقدمه

از زمان کخ و پاستور پیشرفت فوق العاده‌ای در درک اساسی نظریه‌های ایمنی شناسی حاصل شده است. گرچه برخی وسایل دفاع غیر اختصاصی در جانوران پست و عالی یافت شده است ولی ظرفیت واکنش ایمنی اختصاصی منحصرا درطی تکامل مهره داران پیدا شده و در جانوران بی‌مهره وجود ندارد. ویژگی واکنشهای ایمنی شناسی افق جالب توجهی برای پژوهش در این زمینه را فراهم می‌نماید و بدین وسیله مولکولهایی که در چنین واکنشهایی تمایل به یکدیگر دارند مشخص می‌شود. معلوم گشته مکانیسمهای اختصاصی برای انواع واکنشهایی که با دفاع ضد میکروبی ارتباطی ندارد دخالت دارد.


تصویر



بدین نحو تحت شرایط اختصاصی واکنشهای ایمنی می‌تواند آسیب بافتی یا اثرات سوء در بدن میزبان ایجاد نماید (واکنشهای آلرژیک) و این قبیل واکنشها همچنین در رد پیوندها دخالت دارد. واکنشهای ایمنی اختصاصی در گروهبندی خون ، در تشخیص بیماریها ، در رده بندی باکتریها و حتی تشخیص هویت انسانها در پژوهشهای جنایی بکار گرفته می‌شود. دامنه ایمنی شناسی وسیع‌تر گشته و شامل ایمنوشیمی ، ایمنوژنتیک ، ایمنی شناسی پیوند و ایمنی شناسی تومورها و ایمنی شناسی جنین می‌باشد.

تاریخچه

سالها قبل از کشف میکروبها معلوم شده بود که یکبار ابتلا به بیماری نظیر آبله فرد بهبود یافته را اختصاصا در برابر آن بیماری ایمن می‌سازد. قبل از سال 1800 ادوارد جنر اظهار داشت افرادی که در معرض آبله گاوی قرار می‌گیرند غالبا نسبت به آبله انسانی حساس نمی‌باشند. در قرن 19 لویی پاستور ، رابرت کوخ و سایرین کوششی جهت بررسی امکان ایمن سازی انسان با میکروبهای سیاه زخم ، هاری و سایر بیماریها به عمل آوردند. آنها دریافتند که ایجاد ایمنی در صورتی امکان دارد که این قبیل میکروبها طوری تغییر داده شوند که قدرت بیماریزایی خود را از دست داده (ضعیف شده) یا کشته شوند. بدین نحو ایمنی شناسی در رشته میکروب شناسی توسعه پیدا کرد.

ایمنی طبیعی و اکتسابی

ایمنی طبیعی موروثی بوده و مستقل از برخورد قبلی با آنتی ژنها است و غالبا به فعالیت فاگوسیتها و فاکتورهای دفاعی غیر اختصاصی وابسته است. از طرف دیگر ایمنی اکتسابی در اثر برخورد با عامل بیگانه بوجود می‌آید. بطور کلی ایمنی اکتسابی به تولید یا کسب آنتی کور یا سلولهای ایمنی اختصاص یافته بستگی داشته و از اینرو فوق‌العاده اختصاصی می‌باشد.



تصویر

آنتی کور و آنتی ژن

آنتی کور پروتئینی است که بدن در پاسخ به وجود یک آنتی ژن تولید کرده و این ماده اختصاصا می‌تواند با همان آنتی ژن ترکیب شود. آنتی ژن ماده‌ای است که قادر به تولید آنتی کور اختصاصی بوده و اختصاصا با آن واکنش می‌دهد. ویژگی یک مولکولی آنتی ژن یا آنتی کور با اندازه و شکل شاخص آنتی ژن و محل واکنش‌گر آنتی کور مربوطه تعیین می‌شود. تناسب دقیق بین شاخص آنتی ژنی و محل واکنش‌گر مولکول آنتی کور هنگامی قابل فهم است که ماهیت پیوند دو مولکول بررسی شود. نیرویی که موجب انجام واکنش بین آنتی ژن و آنتی کور می‌شود مانند پیوندهای هیدروژنی ضعیف است و از اینرو برای نگهداشتن دو مولکول متصل بهم پیوندهای ضعیف بین آن دو برقرار گردد.

ایمنی همورال

از آنجا که این ایمنی وابسته به مولکولهای مشخصی به نام پادتن است و در مایعات بدن قابل حل است، هومورال نامیده می‌شود. با ورود یک پادگن به بدن ، پادتن تولید می‌گردد که قادر به ایجاد پیوند اختصاصی با پادگن محرک تولید آن است. پادتنها تحت نام کلی ایمونوگلوبولین نیز شناخته می‌شوند، زیرا جزء گروهی از پروتئینها به نام گلوبولینها هستند. ایمونوگلوبولین‌ها بر مبنای خواص فیزیکی ، شیمیایی و ایمونولوژیکی به 5 گروه عمده IgA ، IgM ، IgG ، IgD ، IgE تقسیم می‌شوند.

ایمنوگلوبولین‌ها با وجود تنوع ساختاری اغلب از چهار رشته پروتئینی تشکیل شده‌اند که به شکل ساختار « Y » به یکدیگر پیوند یافته‌اند. دو رشته کوتاهتر را رشته‌ها یا زنجیره‌های سبک (L) می‌نامند که با پیوند کووالانسی به انشعابات رشته‌ها یا زنجیره‌های درازتر سنگین (H) متصل می‌شوند. اختصاصی بودن نقاط اتصال بوسیله ترتیب قرار گرفتن آمینو اسیدها در بخش متغیر هر دو رشته H و L تعیین می‌شود.

ایمنی وابسته به سلول

ایمنی که با فعال شدن سلولهای ایمنی اختصاص یافته نه آنتی کورهای هومورال پدید می‌آید ایمنی وابسته به سلول نامیده می‌شود. در حالی که ایمنی هورمورال را می‌توان با انتقال سرم واجد آنتی کور با سلولهای مولد آنتی کور بطور اکتسابی به فرد غیر ایمن انتقال داد. ایمنی وابسته به سلول را منحصرا می‌توان با انتقال سلولهای حساس شده پدید آورد. لنفوسیتهای T و ماکروفاژها هر دو در ایمنی وابسته به سلول شرکت دارند.

ایمنی وابسته به سلول اهمیت زیادی در واکنش نسبت به اغلب تومورها و سلولهای بیگانه دربافت پیوند شده نظیر کلیه و پوست دارد. برای از بین رفتن یک سلول بیگانه بوسیله سلول T بایستی تماس نزدیکی بین سلول T ایمن و سلول واجد آنتی ژن حاصل گردد. مکانیسم از بین رفتن این سلولها در ایمنی وابسته به سلول به خوبی شناخته نشده است ولی آنچه مسلم است این است که بیش از یک مکانیسم دخالت دارد.



تصویر

تحمل پذیری ایمنی
فاکتورهای متعددی از جمله سازمان ژنتیکی درتعیین واکنش میزبان نسبت به آنتی ژن خاص دخالت دارد. عدم توانایی ایجاد پاسخ ایمنی نسبت به آنتی ژن قوی را تحمل پذیری ایمنی می‌نامند و این حالت به راههای مختلف بوجود می‌آید. تشخیص بافت خودی و در نتیجه عدم واکنش ایمنی نسبت به ماده خودی شکلی از تحمل پذیری است.مکانیسمهای کنترل پیچیده‌ای در این پدیده عمل می‌کند که در حال حاضر فقط تعداد معدودی از آنها بطور کامل شناخته شده است.

ارتباط با سایر علوم

رشته ایمنی شناسی با بسیاری از رشته‌های علوم پزشکی و علوم پایه پزشکی از جمله زیست شناسی ، میکروبیولوژی ، ویروس شناسی ، انگل شناسی و بیوشیمی بالینی ارتباط نزدیک دارد.
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 2:53 PM  توسط ضحی   | 


آنتی‌ژن ماده‌ای است که توانایی تحریک دستگاه ایمنی بدن جانور را دارد و اختصاصا با آنتی‌کورهای تولید شده توسط دستگاه ایمنی واکنش می‌دهد. ماهیت شیمیایی آنتی ژن میتواند پروتئین ، پلی ساکارید ، لیپید و حتی اسید نوکلئیک باشد.

مقدمه

سالها قبل از کشف میکرو ارگانیسمها معلوم شده بود که یکبار ابتلا به بیماری نظیر آبله فرد بهبود یافته را اختصاصا در برابر آن بیماری ایمن می‌سازد. در قرن 19 لوئی پاستور رابرت کوخ کوششی جهت بررسی امکان ایمن سازی انسان با میکروبهای سیاه زخم ، هاری و سایر بیماریها به عمل آوردند. آنها دریافتند که ایجاد ایمنی در صورتی امکان دارد که این قبیل میکروبها طوری تغییر داده شوند که قدرت بیماریزایی خود را از دست داده یا کشته شوند. در این پژوهشها مولکولهایی که در چنین واکنشهایی تمایل به یکدیگر دارند مشخص می‌شود. ایمنی طبیعی موروثی بوده و مستقل از برخورد قبلی با آنتی ژنها است.


تصویر



ایمنی اکتسابی به تولید یا کسب آنتی کور یا سلولهای ایمنی اختصاص یافته بستگی داشته و از اینرو اختصاصی می‌باشد. آنتی کور پروتئینی است که بدن در پاسخ به وجود یک آنتی ژن تولید کرده و این ماده اختصاصا می‌تواند با همان آنتی‌کور ترکیب شود. ویژگی یک مولکول آنتی ژن یا آنتی کور با اندازه و شکل شاخص آنتی ژن و محل واکنش‌گر آنتی کور مربوطه تعیین می‌گردد. زیرا بایستی بین آن دو تناسب فیزیکی تکمیلی دقیقی وجود داشته باشد. هر ماده بیگانه‌ای قادر به ایجاد پاسخ ایمنی نیست.

ساختمان آنتی ژن

اغلب آنتی ژنها مولکولهای درشتی هستند. از لحاظ ترکیب شیمیایی آنتی ژنها ممکن است پروتئین ، پلی ساکارید ، چربیها و حتی اسید نوکلئیک هم باشند. یکی دیگر از صفات اختصاصی آنتی ژنها بیگانه بودن آنها نسبت به بدن میزبان است.در غیر این صورت یک فرد می‌توانست از نظر ایمنی نسبت به مواد بدن خود واکنش نشان داده و در نتیجه آسیبهای بافتی پدید آید. در شرایط غیر طبیعی این چنین پیش آمدی رخ می‌دهد و بیماریهایی به نام بیماریهای خود ایمنی ایجاد می‌شود. گرچه موادی که وزن مولکولی کوچک دارند خود غالبا آنتی ژنیک نیستند ولی می‌توانند به عنوان هاپتن عمل کنند.


تصویر



هاپتن ماده‌ای است که قادر است با آنتی‌کور واکنش نشان دهد ولی نمی‌تواند محرک تولید آنتی‌کور واقع شود. بنابراین یک هاپتن ممکن است یک شاخص آنتی ژنی یا بخشی از آن باشد.به عنوان مثال پنی‌سیلین ماده‌ای با وزن مولکولی کم است که به تنهایی خاصیت آنتی ژنی ندارد ولی در بدن مواد حاصل از تجزیه آن به صورت هاپتن عمل کرده و می‌تواند با پروتئینهای درشت مولکول بدن ترکیب یافته و کمپکسهای ناقل هاپتن با خاصیت آنتی ژنی ایجاد نماید. توانایی بسیاری از مولکولهای کوچک در ایجاد خاصیت هاپتن احتمال واکنشهای ایمنی را که علیه مواد بیگانه ایجاد می‌گردد فوق‌العاده افزایش می‌دهد.

تحمل پذیری ایمنی

فاکتورهای متعددی از جمله سازمان ژنتیکی در تعیین واکنش میزبان نسبت به آنتی ژن خاص دخالت دارد. عدم توانایی ایجاد پاسخ ایمنی نسبت به آنتی ژن قوی را تحمل پذیری ایمنی نامند. تشخیص بافت خودی و در نتیجه عدم واکنش ایمنی نسبت به ماده خودی شکلی از تحمل پذیری است. مکانیسمهای کنترل پیچیده‌ای در این پدیده عمل می‌کنند که در حال حاضر فقط تعداد معدودی از آنها شناخته شده است.

مکانیسم عمل آنتی ژنها

هنگامی که آنتی ژن بیگانه وارد بدن می‌شود به سرعت از راه بافت لنفاوی در خون نفوذ کرده و سرانجام بوسیله ماکروفاژها از گردش خون خارج می‌گردد. در درون ماکروفاژها انواع مولکولهای درشت و ذرات بلعیده شده به کمک آنزیمها به مولکولهای آنتی ژنیک کوچک تبدیل می‌شوند. این مولکولها خود را به سلولهای سازنده آنتی‌کور می‌رسانند ماکروفاژها خود قدرت تولید آنتی‌کور را ندارند ولی غالبا در پاسخهای آنتی کوری نقشی به عهده دارند زیرا آنها آنتی ژنها را آماده کرده و آنگاه آنها رابه لنفوسیتهای واکنش‌گر معرفی می‌کنند. آنتی کورهای تولید شده وارد جریان خون شده و واکنشهای دستگاه ایمنی را بکار می‌اندازند.



 

واکنش آگلوتینه شدن

از لحاظ اصول واکنش آگلوتینه شدن به واکنش راسب شدن شباهت دارد. ولی در واکنش آگلوتینه شدن آنتی ژن به جای محلول بودن به صورت ذره‌ای است لذا توده‌های بزرگتری از ترکیب آنتی ژن-آنتی‌کور پیدا می‌شود. آگلوتینه شدن و راسب شدن در بدن به زدودن آنتی ژن از خون کمک می‌کند. زیرا مواد آگلوتینه شده یا کمپلکسهای درشت آنتی ژن - آنتی کور نسبت به ذرات تک تک آنتی ژن یا مولکولهای آن سریعتر و بهتر بوسیله فاگوسیتها گرفته می‌شوند.
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 2:51 PM  توسط ضحی   | 

اختلالت دستگاه ایمنی

مقدمه

پاسخ ایمنی اکتسابی بوسیله لنفوسیت B و لنفوسیت T و سلولهای بیگانه‌خوار صورت می‌گیرد. ارتباط بین اجزا به طرق مختلف کنترل می‌گردد تا حداکثر کارآیی حاصل آید. اختلال در تکامل و تمایز سلولها ، در ساخته شدن فرآورده‌های آنها یا در تنظیم این فرآیندها می‌تواند اختلالات ایمونولوژیکی را از خفیف تا شدید و مرگبار باعث شوند. افرادی که نقص سیستم ایمنی دارند، اغلب دچار عفونتهای مکرر می‌شوند. بنابراین در هر فرد بیماری که دچار عفونتهای عود کننده می‌شود، باید احتمال اختلال در دستگاه ایمنی بدن را مد نظر قرار داد.



تصویر

نقصهای اولیه سیستم بدن

شیوع نقصهای اولیه سیستم ایمنی در مقایسه با بیماریهای دیگر اندک است. از این میان ، نقص در تولید آنتی بادی 50 درصد ، نقص توام تولید آنتی بادی و ایمنی سلولی 20 درصد ، اختلالات سلولهای بیگانه‌خوار 18 درصد و نقص ایمنی سلولی 10 درصد کل موارد را تشکیل می‌دهند.

آگاماگلوبولینمی در نوزادان

این بیماری وابسته به جنس است و تنها در نوزادان پسر دیده می‌شود و نسبتا نادر است. این بیماری در حدود 6 - 5 ماهگی که نوزاد ایمونوگلوبولین G را که از طریق جفت از مادر در دوران جنینی دریافت کرده بود، از دست می‌دهد، ظاهر می‌شود. نوزاد مبتلا به این بیماری ، در این سن دچار عفونتهای مکرر باکتریایی می‌شود. بررسی ایمونوگلوبولینهای سرم نوزاد ، کاهش شدید یا حتی فقدان کامل این نوع ایمونوگلوبینها را نشان می‌دهد. نقص اصلی در این بیماری عبارت است از ناتوانی سلولهای پیش ساز لنفوسیت B در تبدیل به لنفوسیتهای بالغ. درمان انتخابی شامل تزریق دوره‌ای مقادیر زیادی ایمونوگلوبولین G می‌باشد که موثر است.

هیپوگاماگلوبولینمی شایع و متغیر

علت این بیماری که هم در مردان و هم در زنان دیده می‌شود، کاملا روشن نیست. شیوع آن بین 35 - 15 سالگی بیشتر است. بیماران مبتلا مستعد عفونت با باکتریهای عفونت‌زا و بیماریهای خود ایمنی مانند آنمی همولیتیک و لوپوس اریتماتوز منتشر می‌باشند. لنفوسیتهای B این بیماران قادر به تمایز به سلولهای ترشح کننده آنتی بادی نیستند. درمان این بیماری ، بستگی به شدت آن دارد.



تصویر

نقصهای سیستم ایمنی ناشی از اختلالات لنفوسیتهای T و ایمنی سلولی

بیماران مبتلا به اختلالات لنفوسیتهای T شدیدا در معرض ابتلا به عفونتهای ویروسی ، عفونتهای قارچی و عفونتهای انگلی قرار دارند. به‌علاوه چون ، لنفوسیتهای T در ایجاد آنتی بادی علیه آنتی ژنهای وابسته به T نیز دخالت دارند، نقص در عملکرد آنها می‌تواند باعث اختلال در تولید آنتی بادی پس از برخورد با ایمن سازی بوسیله بسیاری از میکروارگانیسمها شود.

آپلازی مادرزادی تیموس (سندرم دی جرج)

این بیماری از مهمترین اختلالات لنفوسیتهای T است. این بیماری نتیجه اختلال در تکامل بن بستهای سوم و چهارم حلقوی ، در هفته 12 جنینی است. در این بیماری غده تیموس و غدد پاراتیروئید تکامل نمی‌یابند. این سندرم موروثی نیست. نوزادان مبتلا به عفونتهای مکرر مبتلا می‌شوند. درمان سندرم دی جرج عبارت است از پیوند تیموس جنینی.

کاندیدیازیس جلدی - مخاطی مزمن

این بیماری عفونت پوست و سطوح مخاطی است که بوسیله قارچ کاندیدا آلبیکنس ایجاد می‌شود. این بیماری مجموعه‌ای از سندرمهاست که با اختلال در عملکرد لنفوسیتهای T همراه است. این بیماری در زنان و مردان دیده می‌شود و شواهدی دال بر موروثی بودن آن وجود دارد. همراه با این اختلال ، گرفتاریهای دیگری هم ممکن است وجود داشته باشد که می‌توان به اختلالات متعدد غدد درون‌ریز مثل نقص در غدد فوق کلیوی یا غدد پاراتیروئید ، بخصوص بیماری آدیسون که علت اصلی مرگ و میر این بیماران است، اشاره کرد. درمان کاندیدیازیس بسیار مشکل و شامل مصرف داروهای ضد قارچ می‌باشد.



تصویر

نقص مختلط و شدید سیستم ایمنی (SCID)

بیماریهای ناشی از نقص مختلط سیستم ایمنی ، دسته ای از اختلالات سیستم ایمنی می‌باشند که علت آنها عدم توانایی سلولهای مادر و خونساز در تکامل به لنفوسیتهای T و یا لنفوسیتهای B و اختلال در عملکرد این سلولهاست. در این بیماریها ، کاهش شدیدی در تعداد لنفوسیتهای خون مشاهده می‌شود. این افراد در معرض بسیاری از عفونتها قرار دارند. از این نوع بیماریها می‌توان به نقص در آنزیم آدنوزین دآمیناز ، بیماری آتاکسی تلانژیکتازی و سندرم ویسکوت - آلدریچ اشاره کرد.

نقصهای ثانویه سیستم ایمنی

نقصهای ثانویه سیستم ایمنی ممکن است در پی از دست دادن لنفوسیتهای B یا T یا اختلال در عملکرد آنها در اثر بیماریهایی مانند لوسمی که در آن سلولهای سرطانی جانشین سلولهای عادی می‌شوند، بوجود بیاید. تاکنون شایع‌ترین علت اختلال ثانویه سیستم ایمنی در کشورهای پشیرفته ، مصرف داروهای شیمیایی برای درمان سرطان بوده است. بسیاری از داروها برای سلولهای مغز استخوان و لنفوسیتهای B و T سمی هستند.

همچنین استفاده از این داروها برای سرکوب سیستم ایمنی به منظور جلوگیری از رد اعضا پس از پیوند ، می‌تواند به اختلال در سیستم ایمنی و بیماری منجر شود. اختلالات ممکن است به دنبال عفونتهای شدید باکتریایی و شکست خوردن پاسخهای ایمنی نیز بوجود آید. این عفونتها اغلب به درمان با آنتی بیوتیک پاسخ نمی‌دهند و کشنده هستند.

سندرم نقص اکتسابی ایمنی (ایدز)

بیماری ایدز به دلیل آلودگی با ویروس نقص ایمنی انسانی HIV) Human Immudeficiency Virus) که یک رتروویروس است بوجود می‌آید. به فاصله 4 - 2 هفته پس از عفونت ، ضعف عمومی و علایم دیگر ظاهر می‌شود که همگی بعد از 2 - 1 هفته بهبود می‌یابند. مرحله دوم دوره نهفته است که ممکن است چند سال طول بکشد و سرانجام در مرحله سوم ، بیماری آشکار می‌شود.

بیمار مبتلا به ایدز تظاهرات مختلفی از این سندرم را ظاهر می‌سازد که مهمترین آن اختلال در سیستم ایمنی است که به عفونت با میکروارگانیسمهای فرصت طلب منجر می‌شود. این عفونتها در غیاب پاسخهای ایمنی موثر ، می‌توانند شخص را از پای درآورند. واکسنهای متعدد ضد HIV در دست ساختند. این واکسنها پپتیدهای مصنوعی پوشش ویروس و اجزایی از ویروس که به روی نوترکیبی ساخته شده‌اند را دربرمی‌گیرند.



تصویر

بیماریهای ناشی از تولید غیر عادی اجزای سیستم ایمنی

بیماریهای سرطانی متعددی وجود دارند که در طی آنها ، پلاسموسیتها و لنفوسیتهای B ، یعنی دو نوع سلولی که آنتی بادی تولید می‌کنند به صورت غیر عادی تکثیر می‌یابند. بیماری میلوم مولتیپل از تکثیر بدخیم پلاسموسیتها حاصل می‌شود. در این بیماری استخوانها ، دستگاه عصبی ، مغز استخوان و کلیه‌ها گرفتار می‌شوند. در این بیماران که آنتی بادی بطور طبیعی ساخته نمی‌شود در معرض عفونتهای باکتریایی قرار دارند. بیماری ماکروگلوبولینمی با تولید و آزاد شدن مقدار زیادی ایمونوگلوبولین M همراه است. که باعث افزایش ویسکوزیته سرم خون ، کاهش سرعت جریان خون ، ایجاد لخته و اختلالات در دستگاه عصبی می‌شود.
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 2:49 PM  توسط ضحی   | 

پلانکتون

اطلاعات اولیه

پروتوزوئرهای آزاد یا مستقل همگی آزادند. عده قلیلی در آب شیرین‌اند ولی اکثر دریازی هستند. بعضی در اعماق دریا می‌باشند و بیشتر نظر به احتیاجی که برای ادامه حیات به اکسیژن و نور خورشید دارند در سطح آب ، در طبقه‌ای که به اسم پلانکتون خوانده می‌شود زندگی می‌کنند. کلمه پلانکتون ، مثل Planet ، از یک ریشه یونانی مشتق می‌شود که معنی می‌دهد Wanderer یا چیزی که از یک محل به محل دیگر حرکت می‌کند.


تصویر



اندازه این ارگانیسمها از باکتریها و گیاهان میکروسکوپیک گرفته تا جانوران بزرگتر مثل ماهیهای ژله‌ای ، در حالت کلی پلانکتونها محدود می‌باشند. یعنی اینکه توانایی شنا کردن ندارند و بوسیله موجها و یا جریانات آب انتقال پیدا می‌کنند. پلانکتونها به عنوان اولین حلقه زنجیره غذایی مناطق غنی از ماهیان مهم از نظر اقتصادی می‌باشند و بقای این مناطق را تضمین می‌کنند.

رده بندی پلانکتونها

  • فیتوپلانکتون: شامل باکتریها و گیاهان میکروسکوپیک می‌باشند.
  • زئوپلانکتون: شامل جانوران میکروسکوپیک‌اند.
  • ماکروزئوپلانکتون: تخمها و لاروهای بی‌مهرگان و ماهیهای بزرگتر.



تصویر

فواید پلانکتونها

پلانکتونها اغلب به عنوان شاخص سلامت آبی و محیطی استفاده می‌شوند، چرا که دارای حساسیت بالایی نسبت به تغییرات محیط می‌باشند و طول عمر کوتاهی دارند. مثلا فیتوپلانکتونها ، شاخص شرایط غذایی یک محیط می‌باشند به خاطر گرایش زیاد آنها به تکثیر سریع در شرایط مساعد. زئوپلانکتونها شاخص سلامتی مناطق غنی از ماهی هستند چرا که زئوپلانکتونها ، منبع غذایی ارگانیسمهایی مثل ماهیهای کوچک در سطوح غنی و مساعد آب می‌باشند. اخیرا ، تحقیقات سعی دارد که مشخص کند پلانکتونها در شرایط محیطی مختلف چگونه واکنش نشان می‌دهند.

فیتوپلانکتونها

مثل گیاهان خشکی ، فیتوپلانکتونها کربن را از طریق فتوسنتز تثبیت می‌کنند و آن را برای سطوح غنی بالاتر قابل دسترسی می‌کنند. فاکتورهای محیطی اصلی که بر روی رشد فیتوپلانکتونها تاثیر می‌گذارند عبارتند از: دما، نور و غذا. رشد فیتوپلانکتونها معمولا با مناطق نوری محدود می‌شود و یا عمقی از آب که نور خورشید بتواند نفوذ کند. محدودیت دیگر برای رشد اینها ، غذا است مثلا نیتروژن و فسفر. فیتوپلانکتونها می‌توانند رشد سریع جمعیت را تحمل کنند که تقریبا هر بهار اتفاق می‌افتد و همزمان با این ، توده‌های جلبکی در حضور مواد غذایی و افزایش دما افزایش می‌یابد.

در حالی که زیاد بودن فیتوپلانکتونها به رشد ارگانیسمهای دیگر در آن منطقه کمک می‌کند. اما مقدار خیلی زیاد فیتوپلانکتونها هم ، می‌تواند به سلامت کل یک منطقه زیستی ضرر بزند. چرا که افزایش جلبک ، باعث مردن بیشتر فیتوپلانکتونها شده و آنها به زیر آب جایی که آنها مصرف می‌شوند، می‌روند و این فرایند مقدار اکسیژن حل شده در آبهای زیرین را کاهش می‌دهد که برای بقای ارگانیسمهای دیگر مثل ماهیها و خرچنگها لازم است.



تصویر

گروههای اصلی فیتوپلانکتونها

شاخصهای گسترش فیتوپلانکتونها

از شاخصهای گسترش فیتوپلانکتونها در یک منطقه می‌توان افزایش مستعد کلروفیل آن منطقه ، سرعت تولید بیومس اولیه و بقای گونه‌های خاص را نام برد.



تصویر

زئوپلانکتونها

زئوپلانکتونها ، جانوران پلانکتونی هستند که از نظر اندازه از روتیفرهای میکروسکوپیک گرفته تا ماهیان ماکروسکوپیک می‌باشند. گسترش اینها در مناطق مساعد ، بوسیله مقدار شوری محیط ، دما و غذای قابل دسترسی کنترل می‌شود. کوچکترین زئوپلانکتونها ، به عنوان تداوم دهنده چزخه غذایی در آب مشخص می‌شوند، و اغلب به عنوان صیادی از مواد غذایی یک محیط قرار گرفته می‌شوند.

زئوپلانکتونهای بزرگتر ، برای گونه‌های ماهیها و نیز مراحل لاروی همه ماهیها ، غذای مهمی محسوب می‌شوند. آنها همچنین از طریق تولید کنندگان اولیه زنجیره غذایی (فیتوپلانکتونها) ، با ارگانیسمهای سطوح بالاتر آب ، در ارتباط می‌باشند. جمعیت زئوپلانکتونها از مصرف کنندگان اولیه‌ای که فیتوپلانکتونها را می‌خورند و نیز ، مصرف کنندگان ثانویه که از زئوپلانکتونها تغذیه می‌کنند تشکیل شده است.

تقسیم بندی زئوپلانکتونها از نظر اندازه

  • میکروزئوپلانکتون: شامل روتیفرها و پروتوزئرها که معمولا اندازه‌ای کمتر از 200 میکرون را دارند.

  • مزوزئوپلانکتون: شامل لارو دوزیستان و میگوها و ماهیها و زئوپلانکتونهای ژلاتینی مثل ماهیهای ژله‌ای که بزرگتر از 2 میلیمتر می‌باشند.



تصویر

شاخصهای گسترش زئوپلانکتونها

زئوپلانکتونها ، مثل فیتوپلانکتونها ، شاخصهای عالی از شرایط محیطی می‌باشند چرا که حساس به شرایط کیفی آب‌اند. آنها به مقدار اکسیژن حل شده در آب واکنش می‌دهند و نیز مقدار زیاد مواد غذایی و یا آلودگیهای سمی و غذای کم و حتی صید زیاد ، بر گستردگی اینها تاثیر می‌گذارد. با گسترش زئوپلانکتونها در یک منطقه ، می‌توان افزایش بیومس تولید شده آنها و گستردگی و تنوع گونه‌های آبزی را انتظار داشت.
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 2:46 PM  توسط ضحی   | 

اکوسیستم دریایی


اکوسیستم به بخشی از کره زمین اطلاق می‌شود که در آنجا چرخه تقریبا یا دقیقا بسته‌ای برای انتقال ماده بین محیط و موجودات زنده ایجاد می‌شود. در واقع دو نوع اکوسیستم وجود دارد، خشکی و آبی. محیط آبی به دو بخش اکوسیستم آب شیرین و اکوسیستم دریایی تقسیم می‌شوند.

اطلاعات اولیه

10 هزار سال پیش همچنان که یخچالها از کانادا به سوی ایالات متحده پیشرفت می‌کرد چاله‌های بسیاری در زمین تراشیده می‌شد. بیشتر دریاچه‌های ایالتهای شمالی آمریکا هنگامی تشکیل شد که افزایش جهانی گرما یخچالها را آب کرد و به چاله‌های بزرگ ریخت. در آغاز در این دریاچه‌های تازه شکل گرفته، تنها جمعیتهای کوچکی از باکتریها و دیگر موجودات کوچک وجود داشت.


تصویر



افزایش مقدار مواد غیر آلی محلول در دریاچه ، امکان بوجود آمدن توسعه جمعیتهای اتوتروف را فرهم آورد. برخی از این جمعیتها را گیاهان آبزی تشکیل می‌دهند، اما بیشتر آنها آغازیان فتوسنتز کننده هستند که روی هم پلانکتون گیاهی خوانده می‌شوند. افزایش تدریجی اتوتروفها منجر به تولید جمعیتهای مصرف کننده شد که پلانکتون جانوری نام دارند و با گذشت زمان اکوسیستمهای دریایی امروزی شکل گرفتند.

خواص فیزیکی اکوسیستم های آبی

اقیانوسها بزرگترین و پایدارترین اکوسیستمها هستند. حدود 70 درصد سطح زمین با آب شور پوشانده شده است. زنجیره‌های غذایی اقیانوسها از کوچکترین اتوتروف شناخته شده شروع شده به بزرگترین حیوانات ختم می‌شوند. زندگی دریایی به شدت تحت تاثیر عوامل فیزیکی بسیاری مانند جریان دریایی جزر و مد ، موج ، دما ، فشار و شدت نور است. اما آشناترین خاصه فیزیکی آب دریا ، مواد کانی بسیار زیاد آن است. از آنجا که سدیم و کلر سهم بزرگی از یونها را در آبهای شور تشکیل می‌دهند، حدود 5/3 کانیهای موجود در اقیانوسها را نمک طعام تشکیل می‌دهد.

کل تراکم نمک یا شوری آب دریا از منطقه‌ای به منطقه دیگر فرق می‌کند. بیشترین میزان شوری در آبهای استوایی است که دمای زیاد و تبخیر موجب تراکم نمک می‌شود. شوری آب اقیانوس با غلظت و شناوری معین می‌شود که هر چه بیشتر باشد شوری آب بالاتر است. هم شوری و هم شناوری برای تمام موجودات زنده دریایی اهمیت قابل توجه دارند.

تقسیم بندی اقیانوسها

اقیانوسها به عنوان زیستگاه جانداران دریازی به 5 منطقه اصلی تقسیم می‌شوند که تقسیم بندی سه منطقه آن افقی و دو منطقه دیگر قائم است. از کناره ساحل تا انتهای فلات قاره منطقه لیتورال را تشکیل می‌دهد. پس از آن یعنی تمامی کف دریا در شیب قاره‌ای و دشت مغاکی منطقه پنتوئیک خوانده می‌شود و آبی که اقیانوس را پر می‌کند، منطقه پلاژیک است. نور خورشد بطور متوسط تا عمق 75 متر و در برخی مناطق تا ژرفای 180 متر نفوذ می‌کند. جانداران فتوسنتز کننده تنها می‌توانند در منظقه روشن آبها زندگی کنند. زندگی جانورانی هم که مستقیما وابسته به آنهاست، در نزدیکی سطح آب خواهد بود.



تصویر

جانداران آبزی

زندگی دریایی از جهت ارتباط با این زیستگاهها عموما در سه رده پلانکتونها ، نکتونها و کف زیها طبقه بندی می‌شود. پلانکتون اصطلاحی است کلی که برای پلانکتونهای گیاهی و جانوری بکار می‌رود شامل همه جانداران شناور است. نکتونها شامل شناگران قوی هستند که می‌توانند جایشان را به خواست خود تغییر دهند. بنابراین همه نکتونها جانورانی هستند که هم در سطح و هم در عمق دریا یافت می‌شوند. کف زیها شامل انواعی هستند که بر بستر دریا می‌خزند یا خود را به جایی می‌چسبانند و بر کناره‌ها و کف اقیانوسها زندگی می‌کنند.

پلانکتونهای گیاهی

فیتوپلانکتونهای سطح اقیانوسها شامل میلیاردها جلبک هستند که روی هم شاید بیش از دو برابر همه گیاهان ساکن خشکی مواد غذایی تولید می‌کنند. این گیاهان که غنی‌ترین چراگاه کره زمین هستند بطور مستقیم یا غیرمستقیم مبنای تغذیه جانداران دریازی را تشکیل می‌دهند. بیشتر جلبکهای این مجموعه ذره بینی هستند و احتمالا دیاتومه‌های تک سلولی زرد و سبز مایل به قهوه‌ای در بین آنها از همه فراوان‌تر هستند.

پلانکتونهای جانوری

اینها در کنار فیتوپلانکتونها زندگی می‌کنند. این موجودات شامل باکتریها ، پروتوزوآ ، میگوهای کوچک و دیگر جانورانی هستند که با حرکتهای آب به هر سو رانده می‌شوند. آنها از گیاهان ذره بینی تغذیه می‌کنند.

تفاوت دریاهای گرم و سرد از نظر موجودات زنده

دریاهای گرم و سرد نه تنها از نظر تعداد کل موجودات زنده ، بلکه از نظر تنوع گونه‌ها نیز باهم تفاوت دارند. در آبهای گرم گونه‌های زیاد اما در جمعیتهای کوچک زندگی می‌کنند، در حالیکه در آبهای سرد ، جمعیت‌های بزرگ از گونه‌های معدود وجود دارد. علت هم این است که دمای بالا تمامی واکنشها و از جمله آنها را که به تکامل منجر می‌شوند، تسریع می‌کند. بنابراین جانداران در اقلیم گرم بسیار متنوع‌تر از جانداران اقلیم سرد است. اما محدودیت مواد معدنی در آبهای گرم تعداد جمعیت هر گونه را پایین نگه می‌دارد.



تصویر

تفاوت بین زیستگاه سطحی و عمقی دریاها

تفاوت بین زیستگاه سطحی که نور خورشید به آن می‌رسد و منطقه تاریک پایین بسیار زیاد است. نخست اینکه در مناطق عمقی به علت فقدان مطلق نور ، چنان تاریکی پایان ناپذیری حکمفرماست که نظیرش در هیچ جای کره زمین وجود ندارد. دوم اینکه در مناطقی عمقی تغییر فصلی و دگرگونی آب و هوایی عملا در کار نیست. سوم اینکه فشار آب از سطح آب به پایین به نسبت هر 10 متر یک اتمسفر افزایش می‌یابد.

بنابراین فشار آب در ژرفترین گودالهای اقیانوسی تقریبا هزار برابر فشار آب سطح خواهد بود. برعکس باورهای پیشنیان که زندگی در چنین محیطی را غیر ممکن می‌دانستند، تنوعی غنی از موجودات زنده در اعماق اقیانوسها یافت شده است. فشار بالای اعماق آبها ، ژرفای دریا را به صورت یکی از سخت‌ترین زیستگاهها برای رقابت درآورده است. در آنجا بین حیوانات گوشتخوار شیوه بخور یا خورده می‌شوی برقرار است.

چشم انداز بحث

مرز بین خشکی و دریا را کمربندی از زیستگاههای متنوع و یگانه دربرمی‌گیرد که کناره‌های صخره‌ای ، ساحلهای شنی و خورها از این جمله‌اند. خورها اکوسیستمهای بسیار باروری هستند که پرورشگاهی برای نرم تنان و ماهیها هستند که بیشتر عمر خود را دور از ساحل می‌گذرانند، به علت اینگونه بستگیهای فیزیک و زیست شناختی است که غارت خورها می‌تواند موازنه جمعیت را در اقیانوسها و دریاها به هم بزند.
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 2:44 PM  توسط ضحی   | 


منظور از اکوسیستم مجموعه جانداران یک محیط به همراه کلیه عوامل و تشکیل دهنده‌های آن محیط است. بنابراین بطور خلاصه اکوسیستم را می‌توان با عبارت محیط و موجودات زنده آن تعریف کرد. و این واژه از دو کلمه Endogical و System تشکیل یافته است که به معنای مجموعه موجودات زنده و محیط زندگی آنها می‌باشد.

مفاهیم کلی

هر موجود زنده به تنهایی یک سیستم یا مجموعه منظم است و در عین حال ممکن است از سیستمهای کوچکتر تشکیل یابد. وقتی موجودات زنده اجتماع و تشکل می‌یابند، روتبط نظام‌مندی بین آنها پدیدار می‌شود و در نهایت وقتی همه موجودات زنده در یک محیط قرار می‌گیرند، یک سیستم بزرگتر را تشکیل می‌دهند که به دلیل وجود روابط قانونمند و هدفدار بین محیط و جانداران ، این مجموعه سیستم اکولوژیک یا اکوسیستم نامیده می‌شود. استقرار پایدار هر اکوسیستم منحصرا به مشارکت همه اجزای اصلی در ساختمان آن بستگی دارد. بدیهی است اگر مثلا عوامل غیر زنده لازم وجود نداشته باشد، پایداری اکوسیستم هم ، غیر ممکن خواهد بود. بر این اساس اکوسیستم از اجزای زیر تشکیل یافته است.


تصویر




  1. مجموعه عوامل غیر زنده.

  2. تولید کننده‌ها یا گیاهان کلروفیل‌دار.

  3. مصرف کننده‌ها شامل دو گروه: گیاهخواران یا مصرف کننده‌های ردیف اول و گوشتخواران یا مصرف کننده‌های ردیف دوم.

  4. تجزیه کننده‌ها.

انواع اکوسیستم از نظر ناقص یا کامل بودن چرخه مواد

اکوسیستمهای ناقص آنهایی هستند که چرخه ماده در آنها تقریبا بسته است و اکوسیستمهای کامل آنهایی هستند که مبادله ماده بین محیط و موجود زنده کاملا بسته نیست. مثلا در یک دریاچه ، انرژی آفتاب به دلیل جذب مواد و تثبیت انرژی آفتاب از طریق گیاهان ، ذخیره می‌شود و به مصرف ماهیها مصرف می‌رسد. مرغان ماهیخوار این مواد را با صید ماهی دریافت کرده و فضولات مرغان ماهیخوار و اجساد آنها به اکوسیستمهای دیگر وارد می‌شود.

به این ترتیب چرخه ماده ، به صورت کامل بسته در نمی‌آید. در اکوسیستمهای مصنوعی (مصرف کننده و تولید کننده با دخالت انسان استقرار یافته است) نیز به این صورت است. اما اگر همه اکوسیستمهای کره زمین را یک اکوسیستم تلقی کنیم، این مجموعه حالت اکوسیستم کامل دارد. زیرا در این اکوسیستم بزرگ مجموعه موادی که از محیط گرفته می‌شود سرانجام به محیط باز می‌گردد.

مکانیسم روند تولید در اکوسیستم

روند توالی یا انباشتن انرژی در اتمهای کربن مستلزم آن است که اتمهای هیدروژن از یک ملکول محتوی هیدروژن جدا گردد و به اتمهای کربن که از تجزیه CO2 بدست می‌آیِند، اتصال داده شود. گیاهان کلروفیل‌دار برای اخذ هیدروژن ، ملکولهای آب (H2O) را تجزیه و ضمن تولید مواد آلی ، اکسیژن را آزاد می‌کنند. علاوه بر گیاهان کلروفیل‌دار ، برخی از باکتریها نیز عمل فتوسنتز را انجام می‌دهند. اما منبع هیدروژن برای این باکتریها H2O نیست، بلکه یک ترکیب دیگر است. برای مثال ، باکتریهای سبز آزاد کننده گوگرد بجای H2O و H2S را تجزیه و در نتیجه بجای رها کردن O2 ، گوگرد یا S را آزاد می‌کنند.



تصویر

مکانیسم روند مصرف در اکوسیستم

اساس روند مصرف مبتنی بر تجزیه یا شکستن ترکیبات آلی حاصل از روند تولید است که به دو صورت انجام می‌شود:
  • تنفس هوازی: در این روند ، مواد آلی با طی مسیرهای طولانی در نهایت با اتمهای اکسیژن ترکیب می‌شوند.
  • تخمیر یا تنفس غیر هوازی: در جریان این روند ، مواد قندی به صورت کامل شکسته نمی‌شوند، بلکه سهمی از آرایش مواد قندی حفظ می‌شود. به همین دلیل تمام انرژی انباشته در آنها آزاد نمی‌گردد.

زنجیر غذایی و شبکه غذایی در اکوسیستم

در دانش اکولوژی هر یک از از سطوح انباشتگی مواد آلی یا انرژی را یک پله غذایی یا یک سطح غذایی (trophilevel) می‌نامند و تولید کننده‌ها بالطبع سطح اول و هر یک از ردیفهای مصرف کننده ، یک سطح دیگر تلقی می‌شوند. این زنجیره‌های غذایی مستقل از هم نیستند و بین اکثر زنجیره‌های غذایی حلقه‌های مشترک وجود دارد.

برای مثال در یک اکوسیستم مرتعی ، یک زنجیره غذایی با سه حلقه گیاه ، خرگوش و گرگ استقرار می‌یابند و زنجیر دیگری نیز با سه حلقه گیاه ، گوسفند و گرگ تشکیل می‌شود. حلقه سوم بین دو زنجیر مشترک است. پس گرگ این دو زنجیر را بهم پیوند می‌دهد. مجموعه زنجیره‌های غذایی را که باهم حلقه‌های مشترک دارند در اصطلاح رشته یا شبکه غذایی (tood Web) می‌نامند.

هرمهای اکوسیستم

هر چقدر از پله پایین‌تر اکوسیستم به طرف پله‌های بالاتر پیش رویم، تعداد موجودات زنده پله‌ها کمتر می‌شود، در واقع می‌توان گفت مقدار انرژی انباشته در پله‌های اکوسیستم از پایین به بالا به تدریج کاهش می‌یابد. توجه به این مطلب ، انگیزه اصلی طرح مبحثی تحت عنوان هرمهای اکوسیستم است. اگر در یک اکوسیستم ، موجودات زنده پله اول را یک جا جمع کنیم و بعد موجودات زنده پله‌های دیگر را به همان توالی طبیعی به ترتیب پله‌ها روی هم قرار دهیم، شکل عمومی آنها ، به صورت یک هرم خواهد بود.

اگر گیاهان و حیوانات موجود در اکوسیستم از نظر مدت زمان رشد ، حجم و وزن بدن با همدیگر هماهنگ باشند می‌توان از هرم تعداد ، به عنوان هرم وزن استفاده نمود به این نوع هرم ، هرم وزن زنده یا توده زنده نیز گفته می‌شود. اما شرط اصلی این هرم این است که همه موجودات زنده همه پله‌های آن یکساله باشد اگر بیشتر از این باشد هرم وزن زنده گویایی خود را از دست می‌دهد.

چرا که در اینحالت ، وزن زنده جانداران مختلف در این هرم ، در طول یکسال یکسان نخواهد بود. مثلا وزن زنده مصرف کنندگانی مانند فیل و زرافه ، در یکسال تفاوت فاحشی خواهد داشت. به خاطر همین ، هرم انرژی مطرح گردید که منظور از آن ، محاسبه مقدار انرژی‌ای است که در مدت معینی در هر کدام از پله‌های اکوسیستم ذخیره می‌شود در اینحالت مقدار انرژی انباشته شده در مدت معین مثلا یکسال ، ملاک رسم هرم قرار می‌گیرد.



تصویر

اکوسیستم آب

عوامل غیرزنده

  • دما: در اکوسیستمهای آب دما نقش ارزنده‌ای دارد زیرا گرمای ویژه آب زیاد است و می‌تواند به تدریج مقدار زیادی گرما را جذب کند و یا ازدست بدهد. بنابراین موجودات آبزی کمتر از موجودات خشکی‌زی در معرض تغییرات شدید دما قرار می‌گیرند. حیات دراعماق زیاد بستگی به این دارد که مواد غذایی تا چه حد از سطح به آنها برسد. در هر حال جثه جانوران نواحی عمیق کوچک است. در اعماق تاریک اقیانوسها تولید کننده‌ای وجود ندارد و تنها عده کمی مصرف کننده با جثه کوچک دیده می‌شود.

  • گازها: دو گاز مهم و موثر در حیات یعنی O2 و CO2 را بررسی می‌کنیم که اکسیژن در آب بسیار کمتر از هواست. مقدار اکسیژن هوا در یک لیتر هوا و در دمای 15 درجه سانتیگراد ، 210 سانتیمتر مکعب است ولی مقدار O2 در یک لیتر آب شیرین و دمای 15 درجه سانتیگراد 7.2 سانتیمتر مکعب است. که مقدار آن درآب شور به 5.8 سانتیمتر مکعب کاهش می‌یابد. آبزیان با این مقدار کم اکسیژن سازش حاصل کرده‌اند و دستگاه تنفسی آنها قادر است که اکسیژن مورد نیاز بدن را از آب جذب نمایند.

عوامل زنده اکوسیستم‌های آب

موجودات زنده اکوسیستمهای آب عبارتنداز : تولیدکننده‌ها ، مصرف کننده‌ها و تجزیه کننده‌ها که این موجودات برحسب اینکه اکوسیستم ، آب شور داشته باشد یا آب شیرین فرق خواهد کرد.


  • تولیدکنندگان: در آبهای شور یا دریاها فقط فیتوپلانکتونها هستند ولی در آبهای شیرین گیاهان آبی نیز جزء تولیدکنندگان هستند.

  • مصرف کنندگان: عبارتنداز موجوداتی که از فیتوپلانکتونها تغذیه می‌کنند (مثل سخت پوستان) و ماهی‌های کوچکتر و بعد ماهی‌های بزرگتر.

  • تجزیه کنندگان: شامل بعضی باکتریها و قارچها هستند که با تجزیه اجساد جانداران آبزی باعث می‌شوند که چرخه مواد در آب برقرار بماند.



تصویر

اکوسیستمهای خشکی

توندرا

آب و هوای سرد دارد و زمین اغلب پوشیده از یخ است و فصل گرما حدود 60 روز است. منطقه وسیع و بی‌درخت حاشیه اقیانوس منجمدشمالی توندرا است و گیاهانی مثل خزه ، گلسنگ ، گیاهان علفی و درختان کوتاه دارد.

جنگل

جنگل درختان پهن برگ ، جنگلهای مناطق گرمسیری و جنگل مخروطداران از مهمترین اکوسیستمها محسوب می‌شوند.

مرتع

در این منطقه باران نامنظم می‌بارد و بین 18 تا 70 سانتیمتر در سال است. به همین دلیل درختان پایدار نمی‌مانند. درتمام نقاط سطح زمین کم و بیش وجود دارند. گیاهان بیشتر علفی یا درختچه هستند. جانورانی مثل خرگوش ، کانگورو ، روباه ، سنجاب و گرگ دیده می‌شود.

بیابان

باران در بیابان سالانه کمتر از 25 سانتیمتر و نامرتب است. رطوبت هوا کم و نور خورشید در روزها شدید است و شبها سرد و تبخیر زیاد است. دراثر باران کم مرتع ممکن است به بیابان تبدیل شود. 1.5 سطح زمین را پوشانده و در اغلب نقاط دنیا وجود دارد مانند کویرمرکزی ایران ، گیاهان این منطقه اغلب یک ساله و یا پایدار و دارای برگها و ساقه ضخیم و گوشتی هستند.

چشم انداز بحث

با توجه به اهمیت هر کدام از اعضای یک اکوسیستم خاص در تداوم آن بقای تک تک آنها ضروری و غیر قابل اغماض می‌باشد. اما درجه اهمیت هر یک از این اعضا ، با همدیگر فرق می‌کند. با این وجود ، باید برنامه‌های مربوط به زیست محیطی ، آنچنان در نظر گرفته شود که بقای همه موجودات یک اکوسیستم تضمین گردد.
+ نوشته شده در  Sat 28 Apr 2007ساعت 2:41 PM  توسط ضحی   |